Na odporność? Witamina C.

Witamina C, szczególnie w okresie jesienno-zimowym, jest najbardziej popularną i pożądaną przez nas witaminą. Mimo, że ma ona wielokierunkowe działanie zarówno na organizm dzieci jaki i dorosłych, kupowana jest w sezonie infekcyjnym w jednym celu – „aby wzmocnić organizm”. Ale! Czy rzeczywiście tak działa?

 

Skąd się wzięła witamina C?

Została po raz pierwszy wyodrębniona z papryki przez węgierskiego biochemika. Witamina C zyskała nazwę kwas askorbinowy, ponieważ jej niedobór był przyczyną szkorbutu.

Większość zwierząt (nie dotyczy to m.in. małp, łososi, świnek morskich czy dalmatyńczyków) i roślin jest zdolna do samodzielnej syntezy kwasu askorbinowego w wątrobie. Człowiek niestety nie posiada szlaków metabolicznych prowadzących do syntezy tej witaminy w organizmie, więc jedyne co nam pozostaje to systematyczna podaż z pożywieniem.

 

Najważniejsze właściwości witaminy C

Witamina C jest najbardziej znanym antyoksydantem („wymiata” wolne rodniki) i dzięki temu:

  • podnosi odporność organizmu – przede wszystkim u osób pracujących fizycznie i przebywających w trudnych, mroźnych warunkach (m.in. stymuluje syntezę interferonu, aktywuje komórki NK, limfocyty B i T, granulocyty, makrofagi i monocyty)
  • pełni rolę ochronną w chorobach serca i naczyń krwionośnych – działa kardioprotekcyjnie, obniża poziom LDL, podnosi HDL, chroni przed miażdżycą, obniża ciśnienie krwi
  • uczestniczy w naprawie DNA i białek
  • hamuje działanie bakterii w żołądku
  • uczestniczy w biosyntezie kolagenu (prokolagen przekształca w kolagen właściwy)
  • zwiększa przyswajanie żelaza niehemowego oraz wapnia – [redukuje żelazo(III) do żelaza(II), ponieważ żelazo jest absorbowane w dwunastnicy w postaci zredukowanej Fe(II)]
  • bierze udział w odbudowie tkanek podczas gojenia się ran
  • pomaga w utrzymaniu zdrowych dziąseł

 

Co mówią badania naukowe?

Już od dobrych kilku lat mówi się, że zachwyt nad witaminą C jest nadmierny. We wnioskach większości badań można przeczytać „Witamina C może nieznacznie skrócić czas trwania choroby (8-14%), ale jednakowoż nie udowodniono jej bezpośredniego zapobiegania infekcjom”.

Z kolei w innym czytamy: „Profilaktyczne stosowanie witaminy C w dużych dawkach nie zmniejsza ryzyka zachorowania na przeziębienie ani nie wpływa znacząco na czas jego trwania i ciężkość przebiegu. Jest ona natomiast skuteczna w zapobieganiu zachorowaniom u osób narażonych na duży wysiłek fizyczny [50%]. Podawanie witaminy C osobom już chorym nie wpływa natomiast na przebieg przeziębienia”.

Jednak dalej możemy przeczytać: „Wprawdzie stosowanie witaminy C skracało nieznacznie czas trwania przeziębienia, jednak było ono na tyle niewielkie [zaledwie 8% u dorosłych, 14% u dzieci], że jego znaczenie kliniczne jest co najmniej wątpliwe”.

Jak widzicie, wniosek zależy w dużym stopniu od autora badania oraz jego uczestników. Dlaczego? Gdyż niezwykle słabą stroną większości badań jest sposób oceny uzyskiwanych wyników (np. nasilenie kaszlu, ilość wydzieliny z nosa itp.). Jest on oparty na subiektywnym odczuciu osób biorących udział w badaniu.

 

Jedno jest pewne. Jeśli witamina C wpływa na skrócenie czasu trwania infekcji, to w niewielkim stopniu.

 

Zapotrzebowanie organizmu na witaminę C

W normalnych warunkach, zdrowy człowiek każdego dnia potrzebuje kwas askorbinowy w ilości:

  • niemowlęta i dzieci do 12 r.ż. – 40-50 mg/doba
  • dzieci od 12 r.ż. do 18 r.ż. – 65-75 mg/doba
  • dorośli – 75-90 mg/doba
  • kobiety w ciąży – 80-85 mg/doba
  • kobiety karmiące piersią – 115-120 mg/doba

Jak widać dawki dobowe nie są duże i generalnie nietrudno przyjąć je z jedzeniem, nawet dzieciom.

 

Przykładowo, aby u dzieci pokryć zapotrzebowanie na witaminę C wystarczy:

  • 50 g papryki (w żółtej jest najwięcej, czerwona i zielona najmniej)
  • 100 g truskawek
  • 100 g pomarańczy
  • 200 g ziemniaków lub
  • 200 g malin

 

Jednak, gdy coś zaczyna się z naszym organizmem dziać (np. przeziębienie, gorączka osłabienie organizmu, problemy z układem sercowo-naczyniowym, uprawianie sportu, ciężka fizyczna praca, palenie papierosów, anemia) to zapotrzebowanie zdecydowanie wzrasta. O ile? To zależy od schorzenia i wieku.

Przykładowo, w infekcjach i przeziębieniach, dorosłym zaleca się przyjmowanie 500 – 1000 mg witaminy C dziennie. U dzieci jest bardzo różnie (źródła podają, że w najmłodszej grupie około 100-200 mg/doba).

 

Wchłanianie witaminy C

Witamina C jest bardzo aktywna biologicznie. Bierze udział w wielu niezwykle ważnych reakcjach i przemianach, stymulując rożne procesy biochemiczne w organizmie. Dzięki bardzo dobrej rozpuszczalności witaminy C oraz dzięki aktywnemu transportowi jest ona wchłaniana przez organizm:

  • z dawki 30-180 mg – w ok. 70-90%
  • z dawki 1000 mg – w 40-50%
  • z dawki powyżej 2000 mg – wchłanialność drastycznie spada

 

Główne narządy, w których odbywa się proces wchłaniania, to jelito cienkie (głównie w dwunastnicy). Sprawność tego procesu w dużej mierze jest zależna od stanu organizmu. Mogą upośledzać go wymioty, brak łaknienia, zaburzenia trawienia oraz wchłaniania, zaburzenia czynności jelit, palenie papierosów i stosowanie niektórych leków.

 

Niedobór witaminy C

Może być spowodowany zaburzeniami wchłaniania w jelicie cienkim, zwiększonym zapotrzebowaniem lub po prostu zbyt niską podażą w diecie (np. podczas restrykcyjnych, źle zbilansowanych diet u osób odchudzających się, u osób jedzących nadmiernie przetworzoną żywność).

Objawy niedoboru:

  • osłabienie, senność, anemia
  • obniżona odporność
  • bóle mięśniowo-stawowe
  • krwawienie z dziąseł
  • brak apetytu
  • powstawanie siniaków
  • suchość skóry
  • wydłużone gojenie się ran

 

Nadmiar witaminy C

Przedawkowanie witaminy C nie jest łatwe. Po pierwsze – nie jest toksyczna. Po drugie nadmiar wydala się z moczem. Jednak systematyczne przyjmowanie dużych ilości (u dorosłych powyżej 2 g/doba) może spowodować powstawanie kamieni w układzie moczowym (z powodu silnego zakwaszenia moczu wytrącają się moczany i cytryniany, co prowadzi do kamicy nerkowej), problemy żołądkowo-jelitowe, wysypki skórne, bóle głowy.

Osoby mające problemy z pracą nerek nie powinny stosować dużych dawek witaminy C w postaci kwasu, tylko estru (witamina C jest buforowana wapniem). Ta forma wita­miny C jest przyjazna dla przewodu pokarmowego i nerek, nawet w większych dawkach.

 

Gdzie występuje witamina C w żywności?

  • w owocach – acerola, dzika róża, czarna porzeczka, truskawki, kiwi, cytrusy, agrest, żurawina, maliny, jagody
  • w warzywach – papryka, natka pietruszki, brukselka, jarmuż, kalarepa, brokuły, ziemniaki, kapusta, kalafior, szpinak, cykoria, rzodkiewka, pomidor
  • w ziołach – rokitnik, ziele pokrzywy, liście lebiodki pospolitej, szczypiorek
  • w orzechach np. włoskich (tylko młodych)
  • w produktach zwierzęcych – wątroba wołowa i wieprzowa, nerki

Witamina C w owocach i warzywach Matka Aptekarka

 

Należy pamiętać o zmiennej ilości witaminy C w wyżej wymienionych produktach, zależnej od warunków gdzie rosną, pory roku, gatunku, odmiany, sposobu przechowywania i przygotowania, obróbki termicznej. W mleku i mięsie zwykle brak kwasu askorbinowego.

 

Preparaty apteczne

W aptece możemy znaleźć wiele produktów dla dzieci i dorosłych, zawierających kwas askorbinowy w postaci syntetycznej, jako ekstrakty z owoców lub soki. W zdecydowanej większości są to suplementy lub wyroby medyczne, najmniej jest leków. 

Występują w postaci:

  • kropelki dla dzieci o stężeniu 100 mg/ml kwasu askorbinowego (lek)

Witamina C Matka Aptekarka

 

  • tabletki, kapsułki lub tabletki musujące – 100 mg, 200 mg, 500 mg lub 1000 mg kwasu askorbinowego (leki i suplementy diety)

Witamina C 500-1000 mg, Rutinoscorbin Witamina C Forte Olimp Gold-Vit C 1000 Forte Matka Aptekarka

 

  • soki 100% – np. EkaMedica

EkaMedica soki witamina C Matka Aptekarka

 

  • preparaty multiwitaminowe dla dzieci i dorosłych (suplementy diety)

 

  • lizaki, gumy rozpuszczalne, cukierki, żelki z witaminą C (słodycze)

 

  • syropy, saszetki lub tabletki do ssania, np Sambucol, Zatogrip, Pelafen, PelBez, Sambucus, Rutinacea, Gripovita (suplementy diety)

Preparaty uodparniające Sambucol, Sanostol Immuno, Zatogrip, Bioaron C, Pneumolan Matka Aptekarka Sambucol, Sambucus, Zatogrip i Pelafen Matka Aptekarka

 

Wszystkie syropy i saszetki zawierają podobne składy, bazujące głównie na  witaminie C, ekstraktach z: owoców i kwiatów bzu czarnego, korzenia pelargonii afrykańskiej jak również owoców aceroli, ziela tymianku, kwiatostanu lipy, ziela werbeny, kwiatu dziewanny, owoców malin czy koszyczków rumianku. 

 

Ale! Pamiętajcie, że nie są to naturalne owoce, warzywa czy zioła, tylko preparaty przetworzone, niejednokrotnie z syropem glukozowo-fruktozowym, konserwantami (w tym benzoesanem sodu), zagęstnikami, stabilizatorami smaku czy barwnikami.

 

Ponadto za każdym razem będę powtarzała, ze lizaki, gumy rozpuszczalne, cukierki i żelki z apteki to są słodycze. Nawet jak producent napisze na opakowaniu, że zawierają cuda na kiju i nie wiadomo jak dobrze przyswajalne witaminy. To nadal będą słodycze, nie leki.

 

Nic nie zastąpi świeżych owoców i warzyw. Nawet najlepszy i najczyściejszy preparat nie będzie tak dobrze przyswajalny jak witamina C z naturalnych, nieprzetworzonych źródeł.

 

Co jeszcze warto wiedzieć o witaminie C?

  • witamina C w roztworach wodnych jest bardzo nietrwała i szybko ulega rozkładowi pod wpływem np. wysokiej temperatury, w obecności światła i tlenu. Nie wciskaj cytryny bezpośrednio do gorącej herbaty – unieczynniasz wtedy działanie witaminy C.
  • Witaminy C nie można łączyć z niektórymi lekami. Na pewno należy ją przyjmować oddzielnie od antybiotyków.
  • W przypadku profilaktyki i leczenia ZUM (zapalenie układu moczowego) w celu zakwaszania moczu nie powinno się stosować witaminy C. Stwierdzono, że witamina C jest nieskuteczna i nie obniża pH moczu. Zdecydowanie lepiej wybrać sok z żurawiny, ze względu na obecne w nim flawonole (proantocyjanidy i procyjanidy), które hamują adhezję bakterii  colido błony śluzowej dróg moczowych. Ponadto żurawina tylko nieznacznie obniża pH moczu.

 

Enjoy!

Ana

Zobacz też

2 komentarze

  1. W takim razie mam pytanie:czy warto dawać dziecku witaminę C lek – akurat mam cebion tak na wszelki wypadek w okresie infekcyjnym jesienno zimowym? Czy w przypadku w miarę zbilansowanej diety można zaprzestać? Boję się że przedawkuję I wytrąca się te kamienie. Z góry dziękuję za odpowiedź pozdrawiam Ania

    1. Profilaktycznie nie ma sensu. Jest to witamina, którą dostarczamy z pożywieniem w wystarczającej ilości. Zostaw Cebion na czas infekcji.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *