Witamina D – istotny element diety czy czysty marketing? Najnowsze wytyczne!

Tym razem postanowiłam napisać dla Was ważny post o witaminie D. Oczywiście skupię się na suplementacji u niemowląt, dzieci oraz kobiet w ciąży i mam karmiących, ale dla dorosłych też coś się znajdzie.

Jest to niesamowicie istotny składnik, którego nie może zabraknąć w diecie najmłodszych. Pomimo, że kojarzona jest głównie z profilaktyką krzywicy czy osteoporozy, wpływa na wiele procesów życiowych – nie tylko na mocne kości i zęby! – a jej niedobór może spowodować poważne konsekwencje.

 

Ale zacznijmy od początku. Witamina D to grupa związków, w której podstawowe znaczenie mają:

  1. wit. D2 (ergokalcyferol) – występuje w roślinach i drożdżach
  2. wit. D3 (cholekalcyferol) – występuje u ludzi i zwierząt

 

Witamina D rozpuszczalna jest w tłuszczach. Magazynowana w wątrobie i tkance tłuszczowej. Mimo, że zaliczana do witamin, w rzeczywistości pełni funkcję prohormonu. Końcowym wynikiem przekształcenia witaminy D jest aktywny biologicznie hormon, który posiada ogromne właściwości plejotropowe (trudne słowo, ale bardzo je lubię, więc musiałam napisać 😉 ), czyli ma zdolność wielokierunkowego działania.

 

Regularne stosowanie odpowiednio wysokich dawek witaminy D, zapobiega przed wieloma chorobami

  • Układ kostny

Odpowiada za utrzymanie prawidłowego funkcjonowania układu kostnego oraz mocne zęby (pomaga zwalczać próchnicę). Zwiększa wchłanianie oraz wykorzystanie wapnia i fosforu. Dzięki swemu działaniu hamuje rozwój krzywicy i osteoporozy.

 

  • Układ mięśniowo-nerwowy

Wpływa na utrzymanie odpowiedniego stężenia wapnia we krwi. Regeneruje komórki nerwowe, zapobiega mialgii (ból mięśni, zwykle przewlekły) oraz miopatii (osłabienie mięśni).

 

  • Układ sercowo-naczyniowy

Witamina D podawana wraz z wapniem zmniejsza ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego

Wpływa na wzrost poziomu HDL (tzw. ‚dobry’ cholesterol), bierze udział w zapobieganiu rozwojowi miażdżycy, niewydolności serca, choroby wieńcowej, zawałowi serca czy udaru mózgu.

 

  • Układ immunologiczny

Podawanie witaminy D dzieciom we wczesnym dzieciństwie zmniejsza ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 1 (obecnie nazywaną insulinozależną), a u osób z cukrzycą typu 2 (insulinoniezależną) zaobserwowano zwiększenie wydzielania insuliny i lepszą tolerancję glukozy.

Ponadto witamina D wspomaga komórki szpiku kostnego w leczeniu chorób autoimmunologicznych (np. stwardnienie rozsiane, reumatoidalne zapalenie stawów).

Istnieją badania, które wskazują, że witamina D zmniejsza ryzyko zachorowania na grypę oraz infekcje grypopodobne. Podnosi ona sprawność układu immunologicznego odpowiedzialnego za zwalczanie infekcji bakteryjnych i wirusowych. Skraca czas i łagodzi przebieg choroby. Dodatkowo działa przeciwzapalnie (hamuje produkcję cytokin).

 

  • Alergia i astma

Witamina D jest bardzo ważna u osób cierpiących na choroby alergiczne, np. katar sienny, astma oskrzelowa, POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc). Powoduje zmniejszanie procesów zapalnych poprzez zwiększanie produkcji przeciwzapalnych i przeciwalergicznych cytokin. Wysoki poziom witaminy D w organizmie ogranicza ryzyko infekcji dróg oddechowych.

 

  • Nowotwory

Witamina D ma działanie antyproliferacyjne i zapobiega powstawaniu komórek nowotworowych, m.in. w piersiach, jajnikach, gruczole krokowym czy jelicie grubym.

 

  • Depresja i złe samopoczucie

Nie od dziś wiadomo, że okres jesienno-zimowy kojarzy nam się z przygnębieniem czy gorszym nastrojem. Wszystko to przez zbyt małą ilość słońca, a co za tym idzie witaminy D przyswajanej przez skórę. Suplementacja tej witaminy powoduje odpowiednie funkcjonowanie układu nerwowegochroni przed depresją, otępieniem oraz negatywnym myśleniem 😉

 

Grupy ryzyka zagrożone niedoborem witaminy D

Grupy ryzyka niedoborem witaminy D Matka Aptekarka

Tab. 1. Wskazania do oznaczenia 25(OH)D w surowicy – grupy ryzyka niedoboru witaminy D

 

Zalecenia ogólne suplementacji witaminy D

  1. Profilaktyczne dawkowanie witaminy D powinno być zindywidualizowane w zależności od wieku, masy ciała, nasłonecznienia (pory roku), diety i trybu życia.
  2. Profilaktyczne dawkowanie witaminy D w grupach ryzyka (patrz tabela wyżej), jeśli nie są dostępne wytyczne szczegółowe, zaleca się zastosowanie dawek maksymalnych dla danej grupy wiekowej.
  3. W przypadku potwierdzonego laboratoryjnie niedoboru witaminy D, należy ustalić dawkę leczniczą biorąc pod uwagę poziom stężenia 25(OH)D, wiek i masę ciała.
  4. W grupach ryzyka wskazana jest ocena zaopatrzenia w witaminę D na podstawie oznaczeń z krwi 25(OH)D.

 

Jak sprawdzić poziom witaminy D w organizmie?

Aby dowiedzieć się jaki mamy poziom tej witaminy należy wykonać badanie 25(OH)D [25-hydroksywitamina D] z surowicy krwi. Nie jest ono najtańsze (ceny wahają się w granicach 60-100 zł), ale uważam że warto je wykonać. Wielu z nas, również małe dzieci czy kobiety w ciąży, nawet nie wie, że dotyka ich ten powszechnie znany problem i że powinni np. stosować wyższe dawki w celu uzupełnienia niedoborów.

 

No więc do jakich poziomów witaminy D powinniśmy dążyć?

  • dzieci: 20(30)-50 ng/ml
  • dorośli 30-80 ng/ml

 

Aby uzyskać i utrzymać takie stężenia, w 2013 roku określono wytyczne dla Europy Środkowej, a w 2018 roku weszła w życie nowelizacja zasad suplementacji i leczenia witaminą DPodano w nich rekomendację dawkowania w populacji osób zdrowych oraz w grupach ryzyka deficytów. Zgodnie z nimi:

Najnowsze zalecenia profilaktycznych i leczniczych dawek witaminy D dla dzieci i dorosłych Matka Aptekarka

 

UWAGA!

U osób zdrowych, w wieku od 1 roku do 65 lat, przebywających na słońcu z odkrytymi przedramionami i podudziami przez co najmniej 15 minut, w godzinach od 10.00 do 15.00, bez kremów z filtrem, w okresie od maja do września suplementacja nie jest konieczna, choć wciąż zalecana i bezpieczna.

Szczególną grupę ryzyka stanowią osoby z  otyłością, które wymagają podwojonej dawki witaminy D względem dawki rekomendowanej rówieśnikom o prawidłowej masie ciała.

 

Należy pamiętać, że podane w tabeli ilości są ilościami profilaktycznymi. Gdy pojawi się niedobór potrzeba dużo większych dawek witaminy D, aby go uzupełnić. Po wdrożeniu suplementacji wyższymi dawkami (lub w ogóle rozpoczęciem dawkowania) trzeba wykonać kontrolne badanie, w celu weryfikacji jakości leczenia. Należy to zrobić po minimum 1-3 miesiącach. Wynik badania da nam odpowiedz czy stosowana kuracja jest skuteczna i bezpieczna.

 

Istnieje możliwość przedawkowania witaminy D

Zdarza się ona niezwykle rzadko, ale jednak. Przy jakim poziomie należy się więc niepokoić?

  • toksyczne stężenie: powyżej 100 ng/ml – należy wówczas bezwzględnie przerwać suplementację witaminy D oraz monitorować stężenie witaminy D we krwi w odstępach miesięcznych aż do uzyskania poziomu ≤ 50 ng/ml; wznowić przyjmowanie witaminy D w dawkach rekomendowanych,
  • bardzo wysokie stężenie: 75-100 ng/ml – należy przerwać suplementację na 1-2 miesiące, następnie ponownie sprawdzić stężenie we krwi; po uzyskaniu poziomu ≤ 50 ng/ml wznowić przyjmowanie witaminy D w dawkach rekomendowanych,
  • wysokie stężenie: 50-75 ng/ml – należy zmniejszyć suplementację o 50% w stosunku do dotychczasowej i po 3 miesiącach wykonać ponownie badanie krwi.

 

Jeśli wysoki poziom witaminy D występuje u osób, które nie suplementują witaminy D, należy wykluczyć stan nadwrażliwości na witaminę D.

 

Źródła witaminy D

Istnieją trzy sposoby dostarczenia do organizmu witaminy D:

  • Światło słoneczne – promienie UVB o długości fali 290-315 nm,
  • Pokarm bogaty w witaminę D – ryby, produkty mleczne, jaja,
  • Suplementacja witaminą D.

światło słoneczne Matka Aptekarka

 

Ale! Pierwsza z nich jest zmienna, gdyż zależy od kilku ważnych czynników, m.in.:

  • Szerokości geograficznej,
  • Pory roku – w Polsce tylko w miesiącach kwiecień – wrzesień,
  • Pory dnia – w Polsce tylko w godzinach 10-15 w ww. miesiącach; przez ok. 15-30 minut należy przebywać w pełnym słońcu (w cieniu zmniejsza się synteza do 40%),
  • Powierzchni odsłoniętego ciała – minimum 15%, np. twarz, podudzia (nogi do kolan), przedramiona (ręce do łokcia),
  • Stosowania kremów z filtrem UVB – całkowicie blokuje syntezę witaminy D ze słońca,
  • Ilości melaniny w skórze – osoby z ciemną karnacją 5-6 razy wolniej produkują witaminę D,
  • Czynników środowiskowych – występowanie zanieczyszczeń w powietrzu (np. smog), mgła, deszcz.

 

Źródła witaminy D w pokarmach

  • przed wszystkim tłuste ryby morskie, np. węgorz, śledź, łosoś (500-1200j.m./100g) oraz tuńczyk, makrela (150-200 j.m./100g) 

 

  • znacznie mniej zawierają żółtka jaj (50 j.m./szt) oraz ser żółty, pełne mleko (0,5-2 j.m./100ml) 

 

Niestety źródeł nie jest dużo (i raczej takie, które rzadko jemy i lubimy), więc nie jest możliwe dostarczenie całego zapotrzebowania na witaminę D z pożywienia. Dlatego suplementacja jest niezbędna

 

Leki i suplementy zawierające witaminę D

Obecnie na rynku jest wiele preparatów z witaminą D. Są one zarejestrowane jako leki, wyroby medyczne, dietetyczne środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego oraz suplementy diety.

1) Jeśli chodzi o postać farmaceutyczną, najbardziej popularne i lubiane przez rodziców są kapsułki twist-off. Proste w użyciu, poporcjowane, wystarczy ‚urwać ogonek’ i wycisnąć dziecku bezpośrednio do buzi podczas pielęgnacji (albo podać na łyżeczce czy w małej ilości mleka/jedzonka, jak kto chce 😉 ).

Bioaron D witamina D dla niemowląt i dzieci, kapsułki twist-off, dawka 400 j.m., 800 j.m. Matka Aptekarka

 

2) Druga postać to krople doustne, np. z pompką dozującą odpowiednią dawkę – 200 j.m., 400 j.m., 600 j.m. lub 1000 j.m. Jeśli niezbędna jest inna dawka, rodzice wyciskają kilka porcji.

Witamina D do wyciskania w pompce Matka Aptekarka

 

3) Trzecia postać to krople na receptę lub bez recepty (OTC). Są to szklane buteleczki z kroplomierzem. Przewaga tych produktów to przede wszystkim rejestracja LEK. Poza tym, jedna kropla to ok. 500 j.m. witaminy D.

Witamina D w kroplach, lek na receptę Matka Aptekarka

 

UWAGA! Firma Merck jesienią 2017 zmieniła rejestrację swojej witaminy D w kroplach (leku) z „na receptę” na „bez recepty, OTC” (zdjęcie poniżej).

Vigantol krople, lek bez recepty, witamina D Matka Aptekarka

 

4) Czwarta opcja to również lek, tyle że w tabletkach. Przeznaczony jest dla niemowląt, małych dzieci, starszych dzieci i dorosłych. W zależności od wieku, tabletkę można połknąć, pogryźć lub rozpuścić na łyżeczce wody i podać niemowlęciu bezpośrednio do ust.

Vigantoletten 500, 1000, witamina D dla dzieci i dorosłych Matka Aptekarka

 

5) Są jeszcze suplementy dla starszych dzieci i dorosłychmałe tabletki / kapsułki do połykania lub tabletki do ssania,  o różnej wartości witaminy D [od 500 do 4000 j.m.]. Wybór jest bardzo duży, tak samo jak różnorodna jakość niektórych produktów. 

Vitrum D3 1000 j.m., witamina D, kapsułki Matka Aptekarka Solgar Witamina D3 w płynie Matka Aptekarka Molekin forte D3, witamina D 4000 j.m. tabletki dla dorosłych Matka Aptekarka

 

Skład kropli z witaminą D

A propos składu, każda witamina D jest zawieszona w ‘jakimś’ nośniku tłuszczowym.

Najczęściej należą do nich oleje:

  • MCT – średniołańcuchowe triglicerydy (z badań wynika, że jest on najbardziej obojętny i bezpieczny dla organizmu)
  • oliwa z oliwek
  • słonecznikowy
  • rzepakowy
  • kukurydziany
  • kokosowy
  • palmowy

 

Jak wiadomo część olei może uczulać, więc w razie np. wysypki skórnej spowodowanej przez któryś składnik, zmień produkt na inny. Ja osobiście, u siebie i mojej córeczki, stosuję lek z najkrótszym możliwe składem, czyli tylko z olejem MCT i witaminą D. Mimo, że mam w domu małego alergika, witamina D jej nie uczula, a Tosia dobrze się rozwija i rośnie.

 

Czy witamina D musi być podawana łącznie z witaminą K i wapniem?

Obecnie nie ma ogólnych zaleceń stosowania witaminy D łącznie z wapniem lub witaminą K (MK7). W przypadku suplementacji wapnia istnieje wymóg kilkukrotnej podaży wapnia w ciągu doby, natomiast efektywność jednoczesnej (z witaminą D) podaży witaminy K2 jako czynnika zapobiegającego kalcyfikacji naczyń i tkanek miękkich oraz wspierającego mineralizację tkanki kostnej nie została udokumentowana.

 

Reasumując

  • Badajcie poziom witaminy D. Jej właściwy wynik umożliwia prawidłowy rozwój i wpływa na dobre zdrowie zarówno dzieci jak i dorosłych.
  • W miesiącach letnich 15 min na słońcu wystarczy, aby zsyntetyzować dzienną dawkę witaminy D. W pozostałym czasie stosujcie kremy z filtrem UVA i UVB.
  • Małe dzieci, kobiety w ciąży, mamy karmiące, osoby starsze oraz z niedoborami – powinny stosować witaminę D przez cały rok.
  • Dzieciaczki, które piją mleko modyfikowane są, często nieświadomie suplementowane witaminą D. Dlaczego? A to dlatego, że „z urzędu” wszystkie MM są wzbogacane w tę witaminę

 

Żebyście umieli sobie sami obliczyć ile de facto Wasze dzieci przyjmują jednostek witaminy D w mleku modyfikowanym, zapraszam Was TUTAJ. Znajdziecie tam informację jak obliczyć dawkę, w zależności od tego jaką mieszankę pije Wasz maluch (albo starszak) 😉 

 

Podsumowując ten jakże długi (sorry, nie umiałam krócej 😉 ) ale jednocześnie bardzo ważny temat, chciałam apelować do Was, abyście podawali każdego dnia swoim dzieciom witaminę D. Wraz z probiotykiem, jest to podstawa suplementacji w okresie jesienno-zimowym.

 

Ma to niezwykle duże znaczenie dla rozwoju Waszych pociech! 🙂

 

Enjoy!

Ana

 

Bibliografia:

  1. file:///C:/Users/Ania/Downloads/34726-39410-1-SM.pdf
  2. https://www.researchgate.net/profile/Justyna_Czech-Kowalska/publication/258219338_Vitamin_D_supplementation_in_healthy_population_and_risk_groups_of_vitamin_D_deficiency_-_practice_guidelines_for_Central_Europe_2013Witamina_D_Rekomendacje_dawkowania_w_populacji_osob_zdrowych_oraz_w/links/5508075c0cf26ff55f7fba90/Vitamin-D-supplementation-in-healthy-population-and-risk-groups-of-vitamin-D-deficiency-practice-guidelines-for-Central-Europe-2013-Witamina-D-Rekomendacje-dawkowania-w-populacji-osob-zdrowych-oraz.pdf
  3. https://diabetologia.mp.pl/wytyczne/92799,wytyczne-suplementacji-witaminy-d-skrot-aktualnych-zalecen
  4. http://www.ptmp.com.pl/png/png2z4_2009/PNG24-01-witamina-D.pdf
  5. ZASADY SUPLEMENTACJI I LECZENIA WITAMINĄ D – NOWELIZACJA 2018 r [http://mavipuro.pl/jourarch/PN2018001.pdf’]