Na odporność? Owoce i kwiaty czarnego bzu.

Czarny bez (Sambucus nigra) to roślina, która w medycynie ludowej już od stuleci była wykorzystywana jako naturalne lekarstwo na wiele schorzeń. Przypisuje się jej mnóstwo leczniczych właściwości. Jednak czy zasłużenie? Sprawdziłam to!

 

Surowcem, z którego otrzymujemy obecnie wyciągi / soki są przede wszystkim dojrzałe owoce oraz kwiaty czarnego bzu. Mają one największe znaczenie lecznicze.

 

Owoce (Sambuci fructus) mają kulisty kształt, charakterystyczną fioletowo-czarną błyszczącą skórkę oraz małe nasionka (pestki) i ciemnoczerwony sok w środku.

 

Kwiaty (Sambuci flos) są z kolei białoszare (kremowe) o budowie promienistej, zebrane w duże i płaskie baldachogrona.

 

Co ciekawe, owoce i kwiaty bzu czarnego mają różne właściwości. Mimo, że to jedna i ta sama roślina, należy wziąć pod uwagę jaki efekt chcemy uzyskać i wybrać daną część rośliny.

 

Co zawierają owoce bzu czarnego?

  • Antocyjany (glukozyd, sambubiozyd, rutynozyd)
  • Polifenole
  • Flawonoidy (rutozyd, hiperozyd, izokwercetryna)
  • Garbniki
  • Pektyny
  • Kwasy organiczne – octowy, jabłkowy, szikimowy, walerianowy, winowy
  • Witaminy – witamina C, witaminy z grupy B
  • Cukry – glukoza, fruktoza

 

Co zawierają kwiaty bzu czarnego?

  • Flawonoidy (kwertycyna, rutozyd, hiperozyd, kemferol)
  • Kwasy fenolowe (kawowy, ferulowy)
  • Kwasy organiczne (walerianowy)
  • Triterpeny
  • Sterole
  • Garbniki
  • Olejek eteryczny
  • Śluz

 

Badania naukowe

Dobrą informacją jest to, że wyciągi z owoców i kwiatów bzu czarnego zostały przebadane, czyli mają udokumentowane działanie. Jest to wielka zaleta. Ale! Z pełną euforią musimy jeszcze troszkę poczekać, gdyż nie wszystkie właściwości są poznane i przebadane klinicznie (na ludziach) na tyle, żeby z cała pewnością je potwierdzić.

 

Ponadto, jak dotąd zaobserwowano korzystny profil bezpieczeństwa – wyciągi z czarnego bzu nie wykazują poważniejszych działań ubocznych oraz nie wykazują działania toksycznego.

 

Właściwości lecznicze czarnego bzu

  • Przeciwwirusowe – działanie to mają tylko wyciągi z OWOCÓW bzu czarnego. W badaniach klinicznych potwierdzono ich zdolność do blokowania hemaglutyniny (białko powierzchniowe wirusa, które umożliwia jego wniknięcie do organizmu człowieka). Ponadto zaobserwowano skrócenie czasu infekcji o 3-4 dni.

 

  • Napotne

 

  • Przeciwbakteryjne – w badaniach laboratoryjnych (in vitro) wykazano korzystny wpływ na bakterie wywołujące infekcje górnych dróg oddechowych paciorkowce (Sreptoccocus pyogenes) jak również inne m.in. Staphylococcus aureus, Salmonella poona. Ponadto, wyciągi z OWOCÓW bzu czarnego hamują wzrost bakterii Helicobacter pylori i zwiększają ich wrażliwość na klarytromycynę (antybiotyk).

 

  • Przeciwzapalne i immunomodulujące – wyciągi z OWOCÓW bzu czarnego w badaniach laboratoryjnych (in vitro) zwiększały produkcję cytokin prozapalnych i przeciwzapalnych. Może to być pośredni mechanizm działania przeciw przeziębieniu i grypie.

 

  • Obniżające poziom cholesterolu, trójglicerydów i LDL we krwi.

 

  • Antyoksydacyjne – zdolność uszczelniania naczyń poprzez uelastycznienie ścian naczyń włosowatych (rutozyd).

 

  • Lekko wykrztuśne – działanie to mają wyciągi z KWIATÓW bzu czarnego.

 

  • Lekko moczopędne – działanie to mają wyciągi z KWIATÓW bzu czarnego. Usuwają dzięki temu szkodliwe produkty przemiany materii.

 

  • Lekko przeczyszczająco – działanie to mają wyciągi z OWOCÓW bzu czarnego.

 

Jak dotąd opublikowane badania potwierdzają korzystne działanie wyciągów z bzu czarnego podczas leczenia objawów przeziębienia i grypy. Dzieje się tak przede wszystkim za sprawą aktywności przeciwwirusowej, przeciwzapalnej, antyoksydacyjnej oraz immunomodulującej. Jednak, ilość badań klinicznych jest wciąż niewielka i potrzeba nowych, większych, aby je potwierdzić.

 

Szkodliwe składniki

Trujące związki znajdują się praktycznie we wszystkich częściach rośliny Bez czarny. Sambunigryna sambucyna, bo o nich mowa, należą do antocyjanów (glikozydy cyjanogenne ściślej mówiąc) i są w większych ilościach trujące dla ludzi.

 

Sambunigryna występuje w owocach głównie wtedy gdy są niedojrzałe. Poddane obróbce termicznej (gotowanie lub smażenie bez przykrycia), ulegają rozkładowi, stąd przetwory można bezpiecznie spożywać.

 

Ponadto, w pyłku, kwiatach i owocach bzu czarnego znajduje się białko, które może nasilać objawy alergii, np. alergiczny nieżyt nosa (ANN), alergiczne zapalenie spojówek i duszności.

 

Kiedy i jak zbiera się owoce i kwiaty bzu czarnego?

Owoce – zbiera się w słoneczny dzień, w sierpniu-wrześniu, wtedy gdy są już dojrzałe. Należy odrzucać zielone owoce (niedojrzałe), gdyż zawierają duże ilości trującej sambunigryny. Ścina się całe baldachy. Owoce najpierw należy dobrze umyć, a później suszyć w 60°C. Następnie, po wysuszeniu usuwa się szypułki.

 

Kwiaty – zbiera się w słoneczny dzień, w maju-lipcu, gdy rozkwitną. Odrzuca się przegniłe lub zbrązowiałe, gdyż mogą spowodować gnicie pozostałych kwiatów. Ścina się całe baldachy (kwiatostany). Kwiaty suszy się w przewiewnym, suchym miejscu, w temp. do 35°C.

 

Preparaty bzu czarnego z apteki

W preparatach dostępnych w aptece znajdują się wyciągi z:

  • owoców bzu czarnego,
  • kwiatów bzu czarnego,
  • całej rośliny bzu czarnego
  • bzu czarnego w połączeniu z innymi wyciągami roślinnymi.

 

Największy problem z preparatami z apteki jest taki, że zawierają ogromne ilości cukru, sacharozy, syropu glukozowo-fruktozowego albo szkodliwy konserwant – benzoesan sodu.

 

Co zatem wybrać? Jeśli nie możesz zrobić soku sama w domu (a z ankiety na fanpage @Matka Aptekarka na FB widzę, że duża część z Was to robi – SZACUN), najlepiej wybierać takie preparaty, które mają 100% bzu czarnego w swoim składzie. Zawsze w domu możesz lekko dosłodzić miodem lub ksylitolem, gdyby dziecko nie chciało wypić.

 

Podsumowując,

Jeśli chcesz wspomóc zdrowie swojego dziecka, warto zdecydować się na wyciąg z owoców bzu czarnego. Pamiętaj jednak, aby wybrać taki preparat, który nie zawiera cukru, syropu glukozowo-fruktozowego, benzoesanu sodu i sorbinianu potasu (konserwanty), wzmacniaczy smaku ani sztucznych barwników.

Badania naukowe potwierdzają immunomodulujące właściwości ekstraktu z bzu czarnego, dlatego nie tylko w trakcie infekcji, ale także u zdrowych osób warto stosować go profilaktycznie.

Ale! Pamiętaj, że podstawą budowania odporności jest odpowiednia ilość snu, spacery, zbilansowana dieta, nieprzegrzewanie dzieci oraz dbanie o higienę (m.in. częste mycie rąk). Budowanie odporności to jest proces, który w zależności o dziecka i okoliczności, może trwać krócej bądź dłużej.

 

Enjoy!

Ana

 

Bibliografia:

[1] https://www.mdpi.com/1420-3049/20/2/2364/htm

[2] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15080016

[3] https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0965229918310240?via%3Dihub

[4] https://docplayer.pl/19684605-Bez-czarny-sambucus-nigra.html

[5] https://www.jstage.jst.go.jp/article/bbb/76/9/76_120112/_article

[6] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11399518

[7] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3899428/