Koronawirus = zostań w domu = bądź odpowiedzialny = nie panikuj. Odpowiadam na Wasze najczęstsze pytania dotyczące pandemii wirusa SARS-CoV-2.

Od ponad trzech miesięcy świat zmaga się z kolejnym wirusem z rodziny koronawirusów – SARS-CoV-2.

Przyznam, że początkowo nie miałam w planach pisania artykułu na temat pandemii koronawirusa. Dlaczego? Gdyż uznałam, iż ilość rzetelnych informacji jakie możecie znaleźć w tej chwili w internecie jest wystarczająca. Lekarze, farmaceuci, immunolodzy, agencje rządowe. Oni wszyscy podają na bieżąco najnowsze sprawdzone informacje.

Ale jest w tym wszystkim jeszcze druga strona medalu. Mówię tu o osobach, które w internecie sieją panikę, przedstawiają teorie spiskowe i rozpowszechniają fake news. Ponadto wprowadzają ludzi w błąd opowiadając o różnych „sprawdzonych” metodach na uchronienie się przed zarażeniem koronawirusem. Oczywiście najczęściej są to osoby niezwiązane w żaden sposób z medycyną, jednak rezultat jest taki, że panika wśród obywateli narasta.

 

Dlaczego zdecydowałam się jednak opublikować artykuł?

Wciąż otrzymuję od Was wiele pytań. Na środowym LIVE’ie w zeszłym tygodniu widać było niepokój i dezorientację. Martwicie się, że nie wiecie co robić, że macie małe dzieci, że jesteście w ciąży, że zaczynacie się bać o swoich rodziców i dziadków. Piszecie m.in.:

 

„Wszyscy mówią, żeby nie wpadać w panikę, ale jak to zrobić skoro żłobki, przedszkola i szkoły zamknięte. Kina, teatry, muzea zamknięte. W sklepach półki puste, wszystko wykupione. I jeszcze każdego dnia jest coraz więcej zakażonych… Co robić?”

 

I tu wkraczam ja. Ten wpis jest dla Was, gdyż chcę Was USPOKOIĆ, ale mam też do Was ogromną PROŚBĘ. Proszę przeczytajcie do końca. W dalszej części artykułu znajdziecie między innymi:

  • koronawirus a dziecko,
  • dlaczego kwarantanna trwa 14 dni,
  • jakie preparaty przyjmować, aby uchronić się przed zarażeniem,
  • koronawirus a ciąża,
  • kiedy będzie dostępna szczepionka na SARS-CoV-2,
  • koronawirus a laktacja,
  • kiedy skończy się pandemia.

 

Artykuł powstał na podstawie rzetelnych informacji ze stron:
  • GIS – Główny Inspektor Sanitarny,
  • OIA w Warszawie – Okręgowa Izba Aptekarska w Warszawie,
  • NIA – Naczelna Izba Aptekarska,
  • WHO – World Health Organization (Światowa Organizacja Zdrowia),
  • ECDC – European Centre for Disease Prevention and Control (Europejskie Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób),
  • CDC – Centers for Disease Control and Prevention (Centra Kontroli i Prewencji Chorób),
  • RCOG – Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (Królewska Uczelnia Położników i Ginekologów).

 

Aha! Jeszcze jedna ważna informacja. Pamiętajcie, że sytuacja związana z pandemią koronawirusa rozwija się dynamicznie i w każdej chwili może dojść do zmian. Będę na bieżąco aktualizowała ten wpis.

 

1. Co to jest koronawirus i skąd się wziął?

Koronawirusy (CoV) to rodzina wirusów, które są przyczyną chorób dróg oddechowych – od zwykłego przeziębienia do poważnych infekcji układu oddechowego oraz przewodu pokarmowego. Większość z nich jest dla nas kompletnie nie groźna. Część powoduje co prawda choroby, ale przechodzimy je zupełnie bezproblemowo.

Koronawirusy to wirusy, które krążą wśród zwierząt, ale niektóre z nich mogą także infekować ludzi, a następnie przechodzić z człowieka na człowieka.

  1. Pierwszy wirus z rodziny koronawirusów – SARS-CoV-1 (Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus = Zespół ciężkiej ostrej niewydolności oddechowej Koronawirus) został przeniesiony z kotów cywilnych na ludzi. Pierwsze zachorowania wystąpiły w listopadzie 2002 r. w mieście Foshan w prowincji Guangdong w Chinach. W ciągu 9 miesięcy panowania choroby zachorowało 8098 osób, zmarło 774 osób, odsetek śmiertelności 9,6%.
  2. Drugi wirus z rodziny koronawirusów – MERS-CoV (Middle East Respiratory Syndrome Coronavirus = Bliskowschodni zespół niewydolności oddechowej Koronawirus) został przeniesiony z wielbłądów na ludzi. Pierwsze zachorowania wystąpiły we wrześniu 2012 w Dżuddzie w Arabii Saudyjskiej. Na przełomie 2012/2013 roku zachorowało 665 osób, zmarło 205, odsetek śmiertelności ok. 30,8 %.
  3. Trzeci, obecny SARS-CoV-2 (Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus-2 = Zespół ciężkiej ostrej niewydolności oddechowej Koronawirus-2) najprawdopodobniej został przeniesiony z łuskowca na ludzi (ssak z rodziny łuskowców, przypominający wyglądem mrówkojada). Wciąż nie wiemy na pewno, ale sekwencja genomu wirusa pobranego od zarażonych pacjentów jest zgodna z sekwencją genomu łuskowca w 99%. Pierwszy przypadek koronawirusa SARS-CoV-2  został wykryty w w połowie grudnia 2019, w mieście Wuhan w prowincji Hubei w Chinach.

 

2. Najważniejsze daty i liczby związane z wirusem SARS-CoV-2

  • połowa grudnia 2019 – pierwszy przypadek SARS-CoV-2 w Chinach,
  • 24 stycznia 2020 r. – potwierdzono pierwszy przypadek zakażenia w Europie,
  • 30 stycznia 2020 r. – WHO ogłosiła alarm, gdyż uznała masowe zachorowania za stan zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym,
  • 12 lutego 2020 r. – nowy wirus został nazwany SARS-CoV-2 (Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus-2 = Zespół ciężkiej ostrej niewydolności oddechowej Koronawirus-2), a związana z nim choroba jest obecnie określana jako COVID-19,
  • 4 marca 2020 r. – potwierdzono pierwszy przypadek zakażenia w Polsce,
  • 11 marca 2020 r. – WHO ogłosiła pandemię,
  • 12 marca – wprowadzono w Polsce stan zagrożenia epidemicznego,
  • 20 marca – wprowadzono w Polsce stan epidemii.

Na dzień 01.04.2020 g. 0:10

liczba zakażonych w Polsce – 2311

liczba zgonów w Polsce – 33

odsetek zgonów w Polsce – 1,43%

liczba zakażonych na świecie – 850 583

liczba zgonów na świecie – 41 654

średni odsetek zgonów na świecie – 4,90%

 

3. Jakie są objawy choroby COVID-19?

Najczęstsze objawy to:

  • kaszel – najczęściej suchy, choć nie zawsze,
  • gorączka (zwykle 38-39 st C),
  • duszność,
  • kłopoty z oddychaniem.

Inne objawy to także:

  • bóle mięśni,
  • uczucie zmęczenia, senność, brak sił,
  • ból głowy,
  • ból gardła,
  • katar, zatkany nos,
  • zaburzenie węchu i smaku
  • zapalenie spojówek.

Rzadziej, ale też zdarzają się objawy żołądkowo-jelitowe:

  • biegunka,
  • nudności,
  • wymioty
  • ból brzucha.

 

Jak widać nie są to charakterystyczne objawy. Bardzo łatwo pomylić je z grypą czy zwykłym przeziębieniem.

Uważa się, że zdecydowana większość pacjentów przejdzie tę infekcję bezobjawowo lub na tyle lekko, że nie będą wymagali żadnego leczenia. U części pojawią się dolegliwości podobne jak w przypadku grypy. U niektórych także rozwinie się zapalenie płuc. Niestety u 20% pacjentów przebieg COVID-19 będzie ciężki i pojawią się powikłania, np. niewydolność oddechowa, która będzie wymagała użycia respiratora.

 

4. Jak można zarazić się koronawirusem?

1. Najłatwiej drogą kropelkową:

  • poprzez bezpośredni kontakt z osobą zarażoną koronawirusem, w odległości mniejszej niż 2 m oraz przez czas dłuższy niż 15 minut. Dlatego profilaktycznie zaleca się odstęp pomiędzy rozmówcami min. 1,5-2 m.
  • gdy osoba zakażona kaszle lub kicha. W aerozolu który wydycha znajduje się wirus. 

2. Dotykając powierzchni, m.in. klamki, poręcze, włącznik światła, przycisk windy, banknoty, zwłaszcza w miejscach publicznych. Dlatego trzeba pamiętać o częstym myciu rąk wodą z mydłem lub dezynfekowaniu żelami / płynami z alkoholem ok. 60-70%.

3. Poprzez kał i mocz osoby zarażonej. Mało jest doniesień na ten temat, ale taka droga transmisji jest możliwa.

 

Pamiętaj, że koronawirus nie przechodzi przez skórę, zatem sam fakt posiadania wirusa na dłoniach nie spowoduje zarażenia. Dopiero jeśli tą brudną ręką dotkniemy błon śluzowych – ust, nosa, oka czy ucha, przeniesiemy koronawirusa do naszego organizmu.

W przypadku osób zarażonych koronawirusem, ale przechodzących infekcję bezobjawowo, istnieje możliwość zarażania innych. Do takich ludzi należą także Ci, którzy nie są świadomi bycia zarażonymi. Niestety można w ten sposób zarazić osobę starszą i/lub przewlekle chorą, dla której COVID-19 może okazać się bardzo niebezpieczny.

Uważa się, że zakaźność zależy od nasilenie objawów. Osoba z intensywnym suchym kaszlem, wysoką gorączką i bólem mięśni będzie rozsiewała wirusa w większym stopniu niż osoba ze stanem podgorączkowym i niewielkim kaszlem. Jednak wciąż osoby z lekkim przebiegiem COVID-19 mogą zarażać! I dlatego tak ważne jest aby zastosować się do zalecenia #zostańwdomu!!!

 

5. Dlaczego kwarantanna trwa akurat 14 dni? Czy mogę wychodzić w czasie jej trwania do sklepu i na spacer z psem?

Kwarantanna to izolacja osób zdrowych, które miały kontakt z osobami chorymi lub potencjalnie zakażonymi koronawirusem.

Okres inkubacji (czas między zarażeniem się wirusem a wystąpieniem objawów) choroby COVID-19 wynosi 2-14 dni, najczęściej 5-6 dni. Niezwykle rzadko trwa dłużej. Zanotowano przypadek osoby, u której okres wylęgania trwał 27 dni. Jednak są to z pewnością wyjątki.

U zdecydowanej większość osób, jeśli w ciągu 14 dni od ostatniego możliwego kontaktu z wirusem nie pojawią się żadne objawy infekcji, to uznaje się je za zdrowe. Oznacza to, że dana osoba nie zachorowała na COVID-19.

Ale! Ponieważ nie wiemy czy dana osoba była rzeczywiście zarażona koronawirusem, bo mogła przejść infekcję bezobjawowo lub bardzo lekko, uznaje się, że dopiero po  upływie 21 dni nie zaraża już innych.

Dlatego tak bardzo potrzebne są testy! Trzeba je wykonywać u wszystkich przebywających na kwarantannie, nawet tych dobrze się czujących, aby wykluczyć bądź potwierdzić zakażenie.

W każdym wypadku należy pozostać w domu do czasu zwolnienia z kwarantanny przez stację sanitarno-epidemiologiczną.

Pamiętaj, że choć kwarantanna trwa „z urzędu” 14 dni, to jednak o jej długości decyduje lekarz opiekujący się pacjentem.

Źródło: gis.gov.pl

 

6. Jak można zapobiec zarażeniu się koronawirusem?

Najlepszą profilaktyką byłaby szczepionka. Niestety nie mamy jej, więc musimy działać inaczej.

Na szczęście znamy szereg codziennych działań profilaktycznych, które możemy podjąć.

  1. Pamiętaj o podstawowych zasadach zachowania odporności. Stosuj zrównoważoną dietę. Pij wodę. Pamiętaj o aktywności fizycznej. Wysypiaj się (więcej przeczytasz o nich TUTAJ). 
  2. Często myj ręce mydłem i ciepłą wodą przez minimum 30 sekund, a następnie dobrze osusz dłonie. Gdy nie masz takiej możliwości dezynfekuj dłonie żelem / płynem / chusteczkami odkażające na bazie alkoholu (60-70%). Dotyczy to także osób niewychodzących z domu.
  3. Unikaj dotykania zanieczyszczonymi rękoma ust, nosa, oczu i uszu, gdyż właśnie tymi drogami wirus dostaje się do organizmu.
  4. Podczas kaszlu i kichania zakryj usta i nos zgiętym łokciem lub chusteczkę higieniczną, którą natychmiast należy wyrzucić do zamkniętego kosza na śmieci a następnie umyj dokładnie ręce. Takie zachowanie zapobiega rozprzestrzenianiu się zarazków, w tym także koronawirusa.
  5. Czyść i dezynfekuj często dotykane powierzchnie i przedmioty (stół, blat w kuchni, biurko, podłoga, poręcze, przycisk w windzie, włączniki światła). Szczególnie te ogólnodostępne.
  6. Regularnie dezynfekuj swój telefon. Przed posiłkiem – odłóż telefon i umyj ręce zanim przystąpisz do jedzenia.
  7. Jeśli jesteś chory, zostań w domu.
  8. Unikaj kontaktu z osobami chorymi oraz w kwarantannie.
  9. Unikaj skupisk ludzi.
  10. Na powitanie unikaj uścisków, pocałunków i podawania ręki.
  11. Zachowaj bezpieczną odległość od swojego rozmówcy. Profilaktycznie należy zachować min. 1,5 m odległości od drugiej osoby.
  12. Płać kartą. Unikaj dotykania gotówki. Na banknotach i monetach mogą znajdować się wirusy i bakterie.
  13. Unikaj używek – przede wszystkim palenia papierosów i picia alkoholu.

Pamiętaj, że dzieciom i niemowlętom też należy myć ręce. Kilkulatek jest już gotowy do nauki jak myć prawidłowo i dokładnie rączki.

Jeśli Twoje dziecko nie lubi myć rąk zapraszam Cię TUTAJ. Być może wspólne mycie razem z moją Tosią zachęci Twoje dziecko 🙂

 

7. Jak wygląda obecnie leczenie COVID-19?

Do tej pory nie znaleziono właściwego leku skutecznego w profilaktyce i leczeniu COVID-19. Lekarze leczą objawy kliniczne (kaszel, gorączka, trudności w oddychaniu). Stosowana jest też opieka wspomagająca – dożylne podawanie płynów, tlenoterapia, w skrajnych przypadkach podłączenie do respiratora.

13 marca 2020 r. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) wydał pozytywną decyzję w sprawie zmiany do pozwolenia na dopuszczenie do obrotu dla leku zawierającego chlorochinę (Arechin), polegającą na dodaniu nowego wskazania terapeutycznego: „Leczenie wspomagające w zakażeniach koronawirusami typu beta takimi jak SARS-CoV, MERS-CoV i SARS-CoV-2”. Jak dotąd nie są dostępne dane dotyczące skuteczności chlorochiny u chorych z COVID-19 poza Chińską Republiką Ludową.

Warto jednak zaznaczyć, że Arechin to stary lek, który jest na rynku już 70 lat. Dzięki temu, że znany jest jego profil bezpieczeństwa, mógł on w tak szybkim tempie uzyskać nowe wskazanie do stosowania. Jest to lek na receptę i to lekarz decyduje o jego zastosowaniu. Nie zaleca się stosowania Arechinu w profilaktyce zakażenia SARS-CoV-2. 

Wciąż naukowcy szukają skutecznego leku na COVID-19. Do tej pory testowano kilkadziesiąt różnych substancji i ich kombinacji. Niestety nie udowodniono skuteczności żadnych leków ani środków biologicznych w zapobieganiu lub leczeniu COVID-19. Liczne środki przeciwwirusowe (w tym na HIV), immunoterapie i szczepionki są badane i rozwijane jako potencjalne terapie.

 

8. Czy antybiotyki są skuteczne w zapobieganiu zarażeniom SARS-CoV-19?

Zdecydowanie NIE. SARS-CoV-2 to wirus, a antybiotyki nie działają na wirusy tylko na bakterie.

Zdarza się, że niektóre osoby w szpitalach dostają antybiotyk, ale tylko wtedy, gdy wystąpi u nich wtórne zakażenie – bakteryjne.

 

9. Jak długo wirus utrzymuje się w powietrzu i na przedmiotach?

Wciąż nie wiemy tego dokładnie. Do tej pory opierano się na danych przeżywalności wcześniejszych koronawirusów SARS-CoV-1 i MERS-CoV. Jednak niedawno ukazało się badanie dotyczące obecnego wirusa SARS-CoV-2. Przeprowadzono je w laboratorium przy użyciu nebulizatora Collison i bębna Goldberga, w celu stworzenia środowiska aerozolowego.

Żywotność koronawirusa SARS-CoV-2 w aerozolu (podczas kaszlu lub kichania) lub powietrzu wyniosła 1-2,5 h.

Na powierzchniach z kolei może przeżyć:

  • plastik – 3 dni,
  • stal – 48 h,
  • miedź – <4 h
  • karton (tektura) – 24 h
  • szkło – 3-4 dni,
  • drewno – do 4 dni,
  • rękawiczki chirurgiczne – do 8 h,
  • aluminium – do 2-8 h

 

Przyjmuje się, że o ile w pomieszczeniu, gdy osoba zakażona kaszlnie to kropelki z wirusem z jej dróg oddechowych będą unosiły się do 2,5-3 h. Istnieje wtedy duże prawdopodobieństwo, że innym domownikom będzie łatwo się zarazić. Co innego na dworze, gdzie jest cyrkulacja powietrza, wieje wiatr i raczej wirus szybciej opadnie na ziemię. Szansa zakażenia się jest niezwykle mała (no chyba, że ktoś kaszlnie nam prosto w twarz, to wtedy ryzyko jest spore).

 

10. Kto jest w grupie ryzyka powikłań COVID-19?

Najbardziej narażone na rozwinięcie ciężkiej postaci choroby i zgon są osoby starsze, z obniżoną odpornością, którym towarzyszą inne schorzenia, w szczególności przewlekłe. Najczęstszym powikłaniem u osób chorych jest niewydolność oddechowa.

Ryzyko zgonów pacjentów mających COVID-19 z wcześniejszymi schorzeniami:

  • 10,5% u osób z chorobami serca,
  • 7,3% u osób z cukrzycą,
  • 6,3% u osób z POChP,
  • 6% u osób z nadciśnieniem,
  • 5,6% u osób z nowotworami.

 

Dlatego tak ważne jest ograniczenie kontaktów z innymi osobami, zwłaszcza starszymi i schorowanymi. My możemy przejść koronawirusa jak zwykłe przeziębienie, ale jednocześnie zarażając swoją babcię czy dziadka, możemy spowodować zagrożenie ich życia.

 

11. Koronawirus a dzieci. Czym lepiej dezynfekować ręce 2-latka, wodą z mydłem czy żelem odkażającym?

Zgodnie z zaleceniem WHO w pierwszej kolejności należy myć ręce w ciepłej wodzie z mydłem przez min. 30 sekund. Dopiero w sytuacji, gdy nie ma takiej możliwości, zaleca się dezynfekowanie dłoni płynem z oktenidyną (np. Octenisept) a w ostateczności żelem / płynem / chusteczkami odkażającymi na bazie alkoholu (60-70%).

 

12. Mam bardzo suche ręce. W niektórych miejscach skóra popękała i zrobiły mi się już ranki. Co robić?

Powodów tej sytuacji może być kilka.

  1. Najprawdopodobniej zbyt często stosowany był produkt odkażający – żel, płyn lub chusteczki. Niestety alkohol w nich zawarty bardzo wysusza skórę.
  2. Być może ręce są niewycieranie do sucha po myciu. Pozostające krople wody na skórze również ją wysuszają.
  3. Winnym może okazać się mydło. Jeśli ma słaby skład i zawiera np. Phenoxyethanol, SLS, dużo konserwantów i barwników, zmieniłabym w pierwszej kolejności mydło na takie o dobrym składzie. Wymienione składniki bardzo wysuszają skórę i mogą powodować alergię.

Radzę, jak tylko to możliwe, myć ręce pod wodą z mydłem (o dobrym składzie) a następnie dokładnie je wycierać, unikać żeli odkażających (oczywiście jak mus to mus) i jak najczęściej smarować dłonie kremem nawilżającym (o dobrym składzie).

 

13. Koronawirus a dzieci. Czy najmłodsi nie chorują na COVID-19 czy tylko nie ma zgonów?

Dzieci mogą zarazić się koronawirusem SARS-CoV-2 a także chorują na COVID-19. Ale przebieg wygląda u nich inaczej niż u dorosłych. Dzieci chorują rzadziej i łagodniej. Powoli zaczynają pojawiać się pierwsze badania naukowców z Chin, którzy analizują dane zebrane od chorujących dzieci na COVID-19. Dwa badania chciałbym Wam przytoczyć.

 

1. W dzienniku Pedaitrics opublikowano wstępną wersję artykułu ‚Epidemiological Characteristics of 2143 Pediatric Patients With 2019 Coronavirus Disease in China’. Celem publikacji było określenie cech epidemiologicznych i modeli przenoszenia wirusa SARS-CoV-2 przez dzieci i młodzież z COVID-19 w Chinach.

  • w badaniu wzięło udział: 2143 dzieci,
  • w przedziale wiekowym: 1 dzień – 18 lat (średnia wieku [mediana] 7 lat),
  • u 731 dzieci potwierdzono zarażenie SARS-CoV-2 (odsetek zachorowań 34,1%),
  • w tym u 56,6% chłopców i 43,4% dziewczynek,
  • brak informacji o chorobach współistniejących.

Spośród dzieci zarażonych koronawirusem:

  • u 94,1% przebieg był bezobjawowy (4,4%), lekki (50,9%) albo umiarkowany (38,8%),
  • odsetek ciężkich i krytycznych przypadków wyniósł 10,6% u niemowląt, 7,3% u dzieci w wieku 1-5 lat oraz 3-4,2% u dzieci powyżej 6 lat,
  • 5,9% dzieci chorowało poważnie lub krytycznie,
  • 1 z hospitalizowanych dzieci zmarło (w wieku 14 lat), [odsetek zgonów 0,046%].

Wniosek: Dzieci w każdym wieku były podatne na COVID-19, niezależnie od płci. Objawy kliniczne pacjentów pediatrycznych były na ogół mniej ciężkie niż objawy pacjentów dorosłych. Jednak małe dzieci, szczególnie niemowlęta, były podatne na zakażenie SARS-CoV-2.

 

2. Dwa dni temu w The New England Journal of Medicine ukazał się artykuł, w którym chińscy badacze przeanalizowali przypadki dzieci, które zachorowały na COVID-19:

  • w badaniu wzięło udział: 1391 dzieci,
  • w przedziale wiekowym: 1 dzień – 15 lat (średnia wieku [mediana] 6,7 lat),
  • u 171 dzieci potwierdzono zarażenie SARS-CoV-2 (odsetek zachorowań 12,3%),
  • w tym u 60,8% chłopców i 39,2% dziewczynek.

Spośród dzieci zarażonych koronawirusem:

  • 64,9% miało zapalenie płuc*,
  • 48,5% miało kaszel,
  • 46,2% miało zaczerwienione gardło,
  • 41,5% miało gorączkę,
  • 6-9% miało objawy z przewodu pokarmowego (wymioty, biegunka),
  • 15,8% dzieci nie miało objawów infekcji ani cech radiologicznych zapalenia płuc,
  • tylko 3 na 171 małych pacjentów wymagało intensywnej opieki i podłączenia do respiratora (każdy a nich miał współistniejące choroby!),
  • 1 z hospitalizowanych dzieci zmarło (w wieku 10 m-cy), [odsetek zgonów 0,07%],
  • Co ciekawe, wśród dzieci zarażonych koronawirusem aż 90,1% złapało wirusa SARS-CoV-2 od członków swojej rodziny.

 

14. Koronawirus a dzieci. Dlaczego dzieci chorują rzadziej?

Tak naprawdę nie znamy odpowiedzi na to pytanie.

Może to być związane z ekspozycją oraz czynnikami osobniczymi gospodarza. Z obserwacji wymienia się kilka możliwych przyczyn:

  1. Dzieci pozostając w domu pod opieką rodziców są mniej narażone na styczność z wirusem oraz osobami chorymi na COVID-19.
  2. Spekuluje się, że dzieci są mniej wrażliwe na koronawirusa, ponieważ dojrzałość i funkcja układu oddechowego u nich może być mniejsza niż u dorosłych.
  3. Być może fakt, że dzieci na co dzień stykają się z wieloma wirusami, w tym także z różnymi typami koronawirusa powoduje, że są bardziej odporne.
  4. Jak zauważa część naukowców, dzieci zwykle nie mają chorób serca, płuc lub innych schorzeń, które czynią je podatnymi na ciężkie zachorowania z powodu SARS-CoV-2.

Z uwagi na fakt, że w porównaniu do dorosłych, mniejsza grupa dzieci została zarażona koronawirusem, trudniej jest badać COVID-19 u młodych ludzi. Zgodnie z raportem WHO oraz Chińskiej Wspólnoty Misji bez wyników badań krwi „nie jest możliwe określenie stopnia zakażenia wśród dzieci, jaką rolę odgrywają dzieci w przenoszeniu, czy dzieci są mniej podatne czy też przedstawiają się inaczej klinicznie”.

 

Mimo, że dzieci zwykle chorują lekko lub bezobjawowo, nadal mogą zarażać. Dlatego tak ważne jest, aby:

  • dopilnować młodzież, aby w czasie gdy szkoły są zamknięte, nie spotykali się w miejscach publicznych i w grupach,
  • zapoznać dzieci z zasadami higieny. Naucz je prawidłowo myć ręce. Gdy musicie wyjść z domu, dopilnuj, aby niczego nie dotykało – klamek, przycisku windy, domofonu, poręczy, włącznika światła, banknotów, itp.
  • izolować dzieci od chorych osób,
  • dziecko, które źle się czuje pozostało w domu i odpoczywało. Nie jedź do przychodni, na SOR czy nocną / świąteczną opiekę lekarską. Najlepiej zadzwoń do pediatry, a w razie objawów mogących świadczyć o zakażeniu SARS-CoV-2, do najbliższej stacji sanitarno-epidemiologicznej (sanepid).

 

Największym problemem jest to, że dzieci mogą przenosić wirusa na innych, m.in. osoby bardziej podatne – w tym osoby starsze w społeczności lub starszych członków rodziny, aż przez 4 tygodnie od ostatniego kontaktu z SARS-CoV-2.

 

15. Czy można obecnie szczepić dzieci? Czy jest to bezpieczne?

Dnia 20 marca 2020 r. na stronie gis.gov.pl obwieszczono poniższy komunikat:

Uwzględniając ogłoszenie na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 Minister Zdrowia oraz Główny Inspektor Sanitarny wraz z konsultantami krajowymi w dziedzinie epidemiologii, medycyny rodzinnej, neonatologii i pediatrii:

  • Rekomendują odroczenie szczepień obowiązkowych w ramach Programu Szczepień Ochronnych u dzieci, na 30 dni od wydania komunikatu, tj. do 18 kwietnia 2020 r.
  • Zalecenie ma na celu ograniczenie skupisk dzieci i rodziców w przychodniach.
  • Szczepienie może być wykonane w sytuacji zaistnienia uzasadnionych przesłanek medycznych – lekarz opiekujący się dzieckiem powinien podjąć wówczas indywidualną decyzję.
  • Szczepienia w oddziałach noworodkowych [czyli te w pierwszych dobach życia – gruźlica i wzwB] oraz szczepienia poekspozycyjne [np. przeciw wściekliźnie] powinny być prowadzone na dotychczasowych zasadach.
  • Powiatowe stacje sanitarno–epidemiologiczne powinny wydawać szczepionki bez ograniczeń i na zasadach dotychczasowej dystrybucji.

 

16. Czy wszystkie wizyty u lekarza są odwołane? Moja córka miała mieć bilnas oraz kontrolną wizytę u alergologa i stomatologa.

Dnia 10 marca 2020 r. przedstawiono stanowisko konsultant krajowej w dziedzinie medycyny rodzinnej oraz konsultant krajowej w dziedzinie pediatrii dotyczące opieki nad dziećmi zdrowymi w przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej w czasie zagrożenia epidemiologicznego zakażeniami SARS-CoV-2.

Mając na uwadze wytyczne Głównego Inspektora Sanitarnego oraz Ministerstwa Zdrowia, zalecające ograniczenie ruchu pacjentów w placówkach ochrony zdrowia, poprzez m.in. realizację teleporad oraz przesunięcie w czasie wizyt, które nie są niezbędne w najbliższym czasie, zalecono odroczenie bilansów dzieci zdrowych do 30 kwietnia.

Jeśli chodzi o wizytę kontrolną u stomatologa, to obecnie niemal wszystkie placówki państwowe i prywatne są zamknięta z racji wysokiego ryzyka zakażenia koronawirusem. Działają tylko nieliczne, które przyjmują osoby w stanach nagłych.

Jeśli alergolog córki realizuje teleporady, być może Wasza wizyta nie będzie odwołana. W tej kwestii powinnaś skontaktować się z konkretnym lekarzem (przychodnią). Z zasady wszystkie wizyty u lekarza, które nie są pilne, są odwoływane lub przepisywane na dalsze terminy.

 

17. Czy to prawda, że palacze są bardziej narażeni na powikłania COVID-19?

Osoby, które palą papierosy są generalnie narażone na większe ryzyko poważnych powikłań, takich jak np. zespół ostrej niewydolności oddechowej, gdy przechodzą ciężką infekcję. Dlaczego? Ponieważ palenie papierosów i e-papierosów jest SZKODLIWE, zwłaszcza dla układu oddechowego oraz sercowo-naczyniowego. Dym papierosowy i aerozol parujący z e-papierosów hamują funkcję immunologiczną w płucach oraz wywołują tam stan zapalny.

Do tej pory, z racji tego, że SARS-CoV-2 znamy od niedawna, mamy bardzo mało badań dotyczących bezpośrednio tego, czy palenie zwiększa ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19.

Powołując się na jedno z nich (w którym wzięło udział 78 zakażonych pacjentów), które zostało opublikowane online w chińskim czasopiśmie medycznym w lutym, wykazano, że osoby z historią palenia miały 14% wyższe ryzyko rozwoju zapalenia płuc.

W innym badaniu odkryto, że gen kodujący receptor ACE2, którego nowy koronawirus wykorzystuje do infekowania komórek, jest bardziej aktywny u palaczy niż osób niepalących.

Podsumowując, jak wynika z dotychczasowych badań przeprowadzonych w Chinach, osoby z chorobami sercowo-naczyniowymi i oddechowymi, które były spowodowane m.in. paleniem papierosów, były bardziej narażone na wystąpienie ciężkich objawów COVID-19.

 

18. Czy picie wody z kranu jest obecnie bezpieczne?

Tak! Aby wszystkich uspokoić nawet eksperci Światowej Organizacji Zdrowia zajęli stanowisko w tej kwestii.

Otóż, WHO poinformowało, że przedsiębiorstwa wodociągowe muszą jedynie przestrzegać wcześniej obowiązujących norm i zaleceń dotyczących jakości wody, która trafia do spożycia. 

Eksperci Światowej Organizacji Zdrowia oraz przedstawiciele wodociągów apelują, ze na tę chwilę nie ma żadnego dowodu na to, że koronawirus SARS-CoV-2 może się przenosić wraz z wodą.

 

19. Koronawirus a dzieci. Czy można wychodzić na dwór do swojego ogrodu lub na spacer z dziećmi?

Jeśli nie jesteście na obowiązkowej kwarantannie, to tak.

Gdzie można wychodzić?

  • własne podwórko,
  • własny ogródek,
  • spacer w miejsce gdzie nie ma innych ludzi, np. las, park,
  • wyjście na rower, rolki lub hulajnogę w miejsce gdzie nie ma innych ludzi,
  • pobiegać w samotności.

Jakich miejsc unikać?

  • plac zabaw,
  • miejska siłownia na powietrzu,
  • kościół,
  • apteka! Chodź do apteki tylko w sprawach PILNYCH, aby wykupić niezbędne LEKI,
  • przychodnia lekarska,
  • zatłoczony park,
  • wiaty do grillowania w parku / lasku,
  • zatłoczone sklepy. Lepiej wybrać mały bazarek niż supermarket.

 

Jak widzisz akcja #zostańwdomu ma na celu unikanie skupisk ludzi, niechodzenie do sklepów spożywczych całymi rodzinami (tylko jedna osoba powinna iść na zakupy), niespotykanie się w grupie na pogaduchy, itp.

Nikt nie każe nam siedzieć 24h na dobę w domu. Mamy izolować się od innych potencjalnie chorych osób, a nie od powietrza na dworze.

Pandemia koronawirusa potrwa jeszcze przynajmniej kilka tygodni. Dlatego nie popadajmy w paranoje. Starajmy się żyć w miarę normalnie, ale z zachowaniem zasad bezpieczeństwa i ograniczeń, które obowiązują obecnie.

PS. Wietrzyć mieszkanie też można, a nawet trzeba.

 

20. Dlaczego mężczyźni chorują częściej?

Wynika to prawdopodobnie z kilku czynników. Mężczyźni:

  • zdecydowanie częściej palą papierosy,
  • są bardziej otyli od kobiet,
  • częściej mają cukrzycę typu 2 i nadciśnienie,
  • mniej od kobiet dbają o higienę. Z badań wynika, że aż 67% mężczyzn nie myje rąk po wyjściu z toalety!
  • częściej piją wysokoprocentowe alkohole.

 

21. Czy możliwe jest zakażenie się poprzez krew chorego na COVID-19? Czy bezpiecznie jest uprawianie seksu z osobą w kwarantannie?

Poza bezpośrednim kontaktem z chorym na COVID-19, drogą kropelkową oraz poprzez powierzchnie, mamy jeszcze kilka innych dróg zakażenia. Jednak czy SARS-CoV-2 przenosi się za ich pomocą?

  • krew – tą drogą nie można się zarazić, gdyż jak dotąd nie znaleziono wirusa we krwi,
  • stosunek seksualny – tak, można się zarazić, chociażby poprzez pocałunki, dotyk, bliskość,
  • sperma – tą drogą nie można się zarazić, gdyż jak dotąd nie znaleziono wirusa w spermie,
  • powietrze – wirus nie ma skrzydeł, nie lata w powietrzu ani się w nim nie unosi. Dlatego można powiedzieć, że najprawdopodobniej nie można zarazić się tą drogą. 

WYJĄTEK! Jeśli osoba zakażona była w danym miejscu i mówiąc bądź kaszląc wyrzuciła z dróg oddechowych kropelki śliny z wirusem, to w ciągu 0,5-2,5 godzin SARS-CoV-2 może utrzymywać się w powietrzu.

  • łożysko – obecnie mamy wciąż mało danych, jak dotąd znamy nieliczne przypadki noworodków z dodatnim wynikiem testu zaraz po porodzie,
  • mleko mamy (kp) – najprawdopodobniej tą drogą nie można zarazić dziecka, gdyż jak dotąd nie znaleziono wirusa w mleku mamy. Są za to przeciwciała przeciwko SARS-CoV-2 u noworodków mam zakażonych wirusem w ciąży.
  • psy, koty – tą drogą nie można się zarazić, gdyż jak dotąd nie ma dowodów by zwierzęta domowe przenosiły koronawirusa.

 

22. Koronawirus a ciąża. Jestem w ciąży. Czy jestem w grupie ryzyka?

Wciąż mamy ograniczone dowody naukowe na temat ciężkości choroby u kobiet w ciąży mających COVID-19. Obecnie uważa się, że szansa zakażenia się wirusem SARS-CoV-2 przez ciężarną jest podobna do innych osób dorosłych.

Zdarzały się natomiast przypadki, w których ciężarne przechodziły chorobę COVID-19 ciężej i rozwijało się u nich poważne zapalenie płuc. To była także przyczyna wcześniejszych zakończeń ciąży poprzez cesarskie cięcie.

Dlatego zaleca się, aby wszystkie kobiety w ciąży stosowały takie same środki ostrożności jak inni w celu zapobiegania COVID-19. Powinny unikać kontaktów z innymi osobami potencjalnie chorymi oraz często myć ręce. Zdecydowanie zaleca się im #zostańwdomu. Natomiast w razie wystąpienia objawów COVID-19 (gorączka, kaszel, duszność) powinny skontaktować się telefonicznie z sanepidem oraz lekarzem prowadzącym.

 

23. Koronawirus a ciąża. Czy ciężarna z COVID-19 może zakazić dziecko?

Co do tego czy choroba COVID-19 wpływa negatywnie na płód oraz czy przenosi się z matki na dziecko przez łożysko w czasie ciąży mamy mało dowodów naukowych.

W pierwszych opublikowanych badaniach mówiło się o braku możliwości zakażania przez łożysko. Jednak przypadek ciężarnej Brytyjki z 14.03.2020 r., gdzie dziecko zaraz po porodzie miało dodatni wynik testy na SARS-CoV-2 zmienił wcześniejsze podejrzenia lekarzy. Mimo, że nie wiemy dokładnie w jaki sposób noworodek został zakażony, patrząc na wyniki przeciwciał IgM z krwi dziecka wnioskuje się, że mogło to być zakażenie wewnątrzmaciczne.

W przypadku kilku ciężarnych z Chin, zakażone mamy także rodziły dzieci z dodatnim wynikiem testu SARS-CoV-2, jednak pierwsze próbki były tam pobierane dopiero w 2 dobie życia (30-36 h życia), a następnie w 4 i 6-7 dniu po porodzie. Trudno więc stwierdzić którą drogą noworodki się zakaziły – czy przez łożysko czy jednak dopiero po porodzie.

W innych badaniach wyciągnięto wstępne wnioski, że u około 10% mam zakażonych SARS-CoV-2 doszło do przeniesienia wirusa na nienarodzone jeszcze dziecko w trakcie ciąży. Temat jednak wymaga dalszych badań w celu potwierdzenia lub zaprzeczenia obecnym wnioskom.

Jeśli chodzi o poród, to zgodnie z obowiązującymi zaleceniami, mamy z COVID-19 powinny mieć cesarskie cięcie. Ma to zminimalizować ryzyko zakażenia noworodka.

 

 

Bibliografia:
[1] https://www.who.int/health-topics/coronavirus

[2] https://www.gov.pl/web/zdrowie/co-musisz-wiedziec-o-koronawirusie

[3] https://sph.nus.edu.sg/wp-content/uploads/2020/03/COVID-19-Science-Report-Therapeutics-13-Mar.pdf?fbclid=IwAR2Ohsi0oQmeMUIGORkpJGB3UcQx2_x73nAQddAZ3mI_mi5pnxO2RZUAE04

[4] https://www.ecdc.europa.eu/en/novel-coronavirus-china

[5] https://www.ecdc.europa.eu/en/novel-coronavirus-china/questions-answers

[6] https://www.ecdc.europa.eu/en/geographical-distribution-2019-ncov-cases

[7] https://www.worldometers.info/coronavirus/

[8] https://pl.wikipedia.org/wiki/Pandemia_wirusa_SARS-CoV-2

[9] https://www.fip.org/files/content/priority-areas/coronavirus/CORONAVIRUS-Guidance-POLISH.pdf?fbclid=IwAR3FAKuuWOH-7chHu8_ON6OtBGOfh253DkNO_fLQSZToE4KJ1RADGK-7wVw

[10] https://gis.gov.pl/wypoczynek/informacja-nt-koronawirusa-mers-cov-dla-osob-podrozujacych-w-rejon-bliskiego-wschodu-i-do-korei-poludniowej/

[11] https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMc2005073

[12] https://pediatrics.aappublications.org/content/pediatrics/early/2020/03/16/peds.2020-0702.full.pdf

[13] https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/who-china-joint-mission-on-covid-19-final-report.pdf

[14] https://gis.gov.pl/aktualnosci/wstrzymanie-szczepien-obowiazkowych-w-ramach-programu-szczepien-ochronnych/

[15] https://www.gov.pl/web/koronawirus

[16] https://www.scientificamerican.com/article/smoking-or-vaping-may-increase-the-risk-of-a-severe-coronavirus-infection1/

[17] https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S092966462030067X?via%3Dihub

[18] https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMc2004973

[19] https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)30360-3/fulltext

[20] https://academic.oup.com/cid/advance-article/doi/10.1093/cid/ciaa225/5803274

[21] https://jamanetwork.com/journals/jamapediatrics/fullarticle/2763787

[22] https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2763853