Żelazo w ciąży. Obowiązek, moda czy zbędny minerał?

żelazo w diecie, zelazo w ciąży Matka Aptekarka

To nieprawda, że wszystkie kobiety w ciąży powinny suplementować żelazo. Rzeczywiście u przyszłych mam zapotrzebowanie na ten minerał wzrasta, jednak według różnych statystyk tylko (albo aż) 25-40% ciężarnych naprawdę tego wymaga.

 

Anemia, czyli niedokrwistość, spowodowana jest najczęściej zbyt niskim poziomem żelaza w organizmie. Minerał ten jest ważnym składnikiem budulcowym hemoglobiny, więc gdy zaczyna go brakować, jednocześnie spada poziom hemoglobiny we krwi. Można powiedzieć, że jest ona jakby „rozcieńczona” w porównaniu do tej z przed ciąży.

 

Niedokrwistość możemy podzielić na dwie grupy.

  • fizjologiczną – zdarza się u wszystkich kobiet w ciąży. Wynika ona z faktu dość nagłego wzrostu (o ok. 40%) objętości krwi obwodowej. Charakteryzuje się spadkiem hemoglobiny do poziomu 11-12,5 g/dl. Zaleca się wtedy dietę bogatą w żelazo, ewentualnie suplementy diety z apteki.
  • patologiczną – definiuje się ją, gdy hemoglobina spadnie poniżej 11 g/dl. Należy ją leczyć przy pomocy preparatów (leków) z przepisu lekarza.

 

Anemia wynikająca z niedoboru żelaza może powodować m.in.:

  • złe samopoczucie,
  • pogłębienie dolegliwości ciążowych (mdłości, zawroty głowy),
  • zwiększone ryzyko porodu przedwczesnego,
  • wady rozwojowe płodu,
  • niedokrwistość u dziecka,
  • zwiększone ryzyko niskiej wagi urodzeniowej noworodka.

 

Przed ciążą…

Przed ciążą najlepiej pójść na badanie morfologii krwi oraz dodatkowo sprawdzić stężenie ferrytyny, która najlepiej odzwierciedla zapasy żelaza. Jeśli okaże się, że hemoglobina jest w dolnej granicy, należy włączyć suplementację.

Ale, gdy dowiesz się, że jesteś w ciąży, odstaw żelazo i poczekaj do ukończenia 8. tygodnia ciąży. Należy tak zrobić, gdyż zbyt wysokie stężenie tego pierwiastka w płynie pęcherzykowym może zwiększyć ryzyko niekorzystnego działania na rozwijający się zarodek. Jednym z powikłań może być powstanie wad rozwojowych.

Zagrożone niedokrwistością są przede wszystkim osoby na diecie wegańskiej lub wegetariańskiej, z zaburzeniami wchłaniania, kobiety obficie miesiączkujące, ciężarne oraz mamy karmiące piersią.

 

Dieta bogata w żelazo

Dieta jest bardzo istotna w przypadku profilaktyki anemii. Co więc jeść, aby ustrzec się przed niedokrwistością?

 

Najlepszym źródłem są produkty pochodzenia zwierzęcego, gdyż zawierają żelazo hemowe, które jest dobrze przyswajalneNależą tu:

  • mięso (wołowina, cielęcina, królik),
  • ryby (śledzie, sardynki, makrele),
  • żółtka jaj,
  • wątróbka → jednak lepiej nie przesadzać z jej ilością w ciąży, gdyż w nadmiarze może szkodzić rozwijającemu się dziecku.

 

Słabiej wchłanialnym źródłem są pokarmy roślinne, gdyż zawierają żelazo niehemowe, jednak mimo to warto włączyć je do diety. Są to m.in.:

  • warzywa strączkowe (ciecierzyca, fasola, soczewica, groch),
  • kakao,
  • otręby pszenne,
  • buraki,
  • szpinak,
  • brokuły,
  • orzechy, migdały,
  • pestki dyni i słonecznika,
  • kasza gryczana, kasza jaglana,
  • ciemne pieczywo (żytnie).

 

Możesz poprawić poziom przyswajania żelaza dzięki dodatkowi witaminy C. Jak to zrobić? Popijając tabletki lub posiłek sokiem owocowym bogatym w witaminę C, np. pomarańczowym, z czarnej porzeczki czy malinowym. Wchłanianie żelaza wzrasta wtedy nawet dwu-, trzykrotnie.

 

Rekomendacje

Zgodnie z najnowszymi wytycznymi CDC (Amerykańskie Centrum Kontroli i Prewencji Chorób) oraz PTG (Polskie Towarzystwo Ginekologiczne), zalecana dawka żelaza to:

  • 18 mg przed ciążą,
  • 26-27 mg w trakcie ciąży [po skończonym 8. tygodniu ciąży],
  • 20 mg podczas laktacji.

­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­

 

U kobiet ciężarnych z niedokrwistością należy włączyć leczenie (po ukończeniu 8. tygodnia ciąży) w dawce 30 mg dziennie, a następnie w razie potrzeby zwiększyć ją do 60-120 mg na dobę. Lecząc anemię, należy uzupełniać niedobór żelaza małymi dawkami przez dłuższy czas. O wysokości dawki dobowej powinien zadecydować lekarz prowadzący.

 

Czego nie robić podczas suplementacji żelazem? 

  1. Należy przyjmować preparaty żelaza minimum godzinę przed i dwie godziny po posiłku.
  2. Preparaty żelaza można przyjmować na czczo. Ale, jeśli rano bierzesz inne leki, np. na niedoczynność tarczycy (Euthyrox, Eltroxin, Letrox) lub na nadkwasotę (omeprazol, pantoprazol, lanzoprazol, esomeprazol), nie bierz żelaza przed śniadaniem. Dochodzi wtedy do zahamowania wchłaniania hormonu tarczycy i leków zobojętniających.
  3. Nie pij kawy, herbaty oraz coli po posiłku. Nie rób tego również po przyjęciu preparatów żelaza. W ten sposób znacznie osłabiasz jego wchłanianie. Zamiast tych napoi wybierz sok zawierający witaminę C.
  4. Nie przyjmuj łącznie preparatów żelaza z magnezem i wapniem. Jeśli musisz stosować wszystkie te minerały, rozłóż je w ciągu dnia tak, aby odstęp między nimi był jak największy (minimum 2 godziny).

 

Skutki uboczne przyjmowania żelaza

Mało kto mówi o działaniach niepożądanych preparatów z żelazem, a potrafią być one naprawdę uciążliwe. Przede wszystkim są to zaparcia, biegunki, nudności, wymioty czy silne dolegliwości żołądkowe. Jeśli boli Cię żołądek podczas przyjmowania żelaza, stosuj go po posiłku, ale pamiętaj, że wówczas wchłanianie żelaza może być mniejsze.

 

Jesteś weganką lub wegetarianką?

Weganki oraz wegetarianki, które planują ciążę, są w ciąży lub karmią piersią, powinny zadbać dodatkowo o odpowiedni poziom witaminy B12. Jest to bardzo ważne, gdyż jej niedobór jest jednym z czynników prowadzących do niedokrwistości.

Ponieważ witamina B12 jest dobrze przyswajalna jedynie z pokarmów odzwierzęcych, kobiety na diecie wegańskiej oraz wegetariańskiej powinny dodatkowo suplementować tę witaminę, nawet pomimo przyjmowania roślinnych form witaminy B12, takich jak np. spirulina, chlorella, kiełki lucerny, miso czy kapusta kiszona, gdyż są to formy nieprzyswajalne dla ludzkiego organizmu. Dawkę witaminy B12 powinien ustalić lekarz prowadzący.

 

Więcej na temat zestawów witamin prenatalnych dla kobiet, które są zagrożone niedokrwistością / anemią przeczytasz TUTAJ.

 

Enjoy!

Ana

 

PS. Więcej na temat suplementacji witamin i minerałów oraz ciąży / macierzyństwa przeczytacie w książce „Mamy dla Mamy”, której jestem współautorką. Możecie ją kupić TUTAJ.

 

Bibliografia:

  1. Karowicz-Bilińska Agata i in., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2014, 5/2014, 85, s. 395-399.https://www.ptgin.pl/index.php/content/download/9482/140470/file/Stosowanie%20witamin%20i%20mikroelement%C3%B3w%20u%20kobiet%20planuj%C4%85cych%20ci%C4%85%C5%BC%C4%99,%20ci%C4%99%C5%BCarnych%20i%20karmi%C4%85cych.pdf
  2. Bacz Andrzej, Zapotrzebowanie na żelazo u ciężarnych, 15.09.2011, https://ciaza.mp.pl/przebiegciazy/61951,zapotrzebowanie-na-zelazo-u-ciezarnych
  3. Desmond Małgorzata, Czy suplementacja witaminy B12 musi być tylko farmakologiczna? Wegetarianie raczej niechętnie będą ją stosować. Co można im zaproponować?, 01.03.2014, https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.2.8.8.

Zobacz też