„Lewoskrętna” witamina C, czyli zmora polskich farmaceutów

Witamina C w owocach i warzywach Matka Aptekarka

Postanowiłam napisać ten post (mimo, że nie dotyczy on stricte tylko dzieci), ponieważ zaczął się sezon na nieszczęsną LEWOSKRĘTNĄ witaminę C.

W styczniu 2016 podjęłam wyzwanie i niemal każdemu pacjentowi w aptece tłumaczyłam, że to o co proszą nie istnieje. Że, czy „naturalna” czy „syntetyczna”, każda witamina C jest taka sama. Że nie ma co wczytywać się w opakowania i szukać napisu: lewoskrętna, prawoskrętna, czy prostoskrętna 😉 Po prostu takiej informacji nie znajdziecie, a przynajmniej nie powinniście, gdyż jest to po prostu bzdura. Po co o tym pisać, skoro każda wersja kwasu L-askorbinowego jest taka sama?!

Witamina C tabletki musujące Matka Aptekarka

 

Niestety jak to z ludźmi bywa, jedni dali się przekonać (większość), inni nie. Ale! Nie poddaję się. W tym roku znowu zdecydowałam dzielić się swoją wiedzą i tłumaczę, tłumaczę, tłumaczę… i postanowiłam wytłumaczyć również tu, na blogu, żebyście i Wy dowiedzieli się całej prawdy o witaminie C.

 

Budowa witaminy C

A więc, kwas L-askorbinowy (+), bo tak się fachowo i po chemicznemu nazywa ta witamina, jest pochodną sacharydów i powstaje z D-glukozy. Czyli całkiem nie taki ‚sztuczny’ ten kwas 😉

Prawidłowy wzór to:

kwas L-askorbinowy (+) Matka Aptekarka

Kwas L-askorbinowy (+)

 

1) I teraz, nie zagłębiając się w szczegóły (obojętnie czy patrzymy na skręcalność optyczną czy konfigurację względną) litera L nie znaczy lewoskrętna. Dlaczego? Każdy związek może występować w postaci dwóch izomerów optycznych – izomer D i L.

Gdy grupa hydroksylowa (-OH), według projekcji Fischera, położona jest po lewej stronie (jak w kwasie askorbinowym), to znaczy, że związek występuje w konfiguracji L . I stąd pisownia: kwas L-askorbinowy, co oznacza lewostronność.

kwas L-askorbinowy (+) grupa -OH Matka Aptekarka

Czyli jedno mamy wyjaśnione: witamina C jest lewostronna (nie lewoskrętna!), bo grupa -OH (zaznaczona w czerwonym kółko) jest po lewej stronie! 😉

 

2) Poza tym kwas L-askorbinowy posiada na końcu taki ‚plusik’ w nawiasie: (+)

Wiecie po co? Otóż, znowu bez wchodzenia w szczegóły, uwierzcie mi na słowo, że witamina C jest związkiem optycznie czynnym. Takie związki mają zdolność do skręcania płaszczyzny polaryzacji światła spolaryzowanego.

Idąc dalej, są dwie możliwości, enancjomery (+) skręcają płaszczyznę polaryzacji światła w prawo, zaś (-) w lewo. A ponieważ kąt skręcania w przypadku kwasu L-askorbinowego wynosi około +20° , to jest on prawoskrętny (+).

Czyli drugie mamy też wyjaśnione: witamina C jest prawoskrętna (nie lewoskrętna!), gdyż ma dodatni kąt skręcania płaszczyzny polaryzacji światła.

 

Rodzaje witaminy C

Poza trudnymi chemicznymi określeniami, które musiałam wyżej napisać by zdementować plotki o istnieniu lewoskrętnej witaminy C, mam jeszcze jedną wartą podkreślenia informację.

Wszystkie dostępne na rynku preparaty z witaminą C – leki ‚syntetyczne’, suplementy z biflawonoidów, soki owocowe, warzywne i inne cuda – to wciąż jeden i ten sam kwas L-askorbinowy (+). Oznacza to, że cokolwiek będzie napisane na opakowaniu: witamina C, kwas L-askorbinowy, kwas askorbinowy, kwas askorbowy, jest to jedno i to samo.

Dlaczego? Otóż, nie istnieją w sprzedaży inne formy witaminy C niż kwas L-askorbinowy (+). Te inne nie są witaminami (mają inną strukturę przestrzenną cząsteczki i nie pasują do enzymów czy białek w organizmie), więc był by to czysty bezsens. Chyba, że mamy na myśli działanie antyoksydacyjne, to każdy kwas askorbinowy pełni taką funkcję.

Jedyne, co rozróżnia preparaty syntetyczne od ‚naturalnych’ to składniki poboczne, np. dodatek biflawonoidów bądź inne korzystne związki. Jednak, jak już pisałam, witamina C jest wciąż taka sama.

Witamina C i acerola 2 Matka Aptekarka

 

Skoro już wiecie, że lewoskrętna witamina C nie istnieje, chciałam Wam jeszcze napisać ogólnie kilka ciepłych słów na jej temat.

 

Co to jest i skąd się wzięła witamina C?

Witamina C, szczególnie w okresie jesienno-zimowym, jest najbardziej popularną i pożądaną przez nas witaminą. Ma ona wielokierunkowe działanie zarówno na organizm dzieci jaki i dorosłych.

Została po raz pierwszy wyodrębniona z papryki przez węgierskiego biochemika. Witamina C zyskała nazwę kwas askorbinowy, ponieważ jej niedobór był przyczyną szkorbutu.

Większość zwierząt (nie dotyczy to m.in. małp, łososi, świnek morskich czy dalmatyńczyków) i roślin jest zdolna do samodzielnej syntezy kwasu askorbinowego w wątrobie. Człowiek niestety nie posiada szlaków metabolicznych prowadzących do syntezy tej witaminy w organizmie, więc jedyne co nam pozostaje to systematyczna podaż z pożywieniem.

 

Jak wygląda kwas askorbinowy

Jest bezwonnym białym proszkiem o kwaśnym smaku. Łatwo rozpuszcza się w wodzie.

 

Trwałość (a raczej jej brak) witaminy C

Witamina C jest stosunkowo trwała w stanie suchym. W roztworach wodnych ulega rozkładowi pod wpływem wielu różnych czynników, np. w wyższej temperaturze, w obecności światłatlenu. Dlatego też mówimy o wysokiej termolabilności kwasu askorbinowego.

Krótko mówiąc, nie wciskajmy cytryny bezpośrednio do gorącej herbaty, gdyż unieczynniamy wtedy działanie witaminy C.

 

Wchłanianie witaminy C

Witamina C jest bardzo aktywna biologicznie. Bierze udział w wielu niezwykle ważnych reakcjach i przemianach, stymulując rożne procesy biochemiczne w organizmie. Dzięki bardzo dobrej rozpuszczalności witaminy C oraz dzięki aktywnemu transportowi jest ona wchłaniana przez organizm w ok. 70-80% (z dawki 180 mg u dorosłych).

Główne narządy, w których odbywa się proces wchłaniania, to jelito cienkie (głównie w dwunastnicy). Sprawność tego procesu w dużej mierze jest zależna od stanu organizmu. Mogą upośledzać go wymioty, brak łaknienia, zaburzenia trawienia oraz wchłaniania, zaburzenia czynności jelit, palenie papierosów i stosowanie niektórych leków.

 

Najważniejsze właściwości biologiczne

Witamina C jest najbardziej znanym antyoksydantem („wymiata” wolne rodniki) i dzięki temu:

  • podnosi odporność organizmu – szczególnie u osób pracujących fizycznie
  • pełni rolę ochronną w chorobach serca i naczyń krwionośnych – działa kardioprotekcyjnie, obniża poziom LDL, podnosi HDL, chroni przed miażdżycą, obniża ciśnienie krwi
  • obniża ryzyko rozwoju nowotworów (głównie żołądka i przełyku)
  • uczestniczy w naprawie DNA i białek
  • hamuje działanie bakterii w żołądku
  • pomaga w prawidłowym funkcjonowania układu odpornościowego (m.in. stymuluje syntezę interferonu, aktywuje komórki NK, limfocyty B i T, granulocyty, makrofagi i monocyty)
  • uczestniczy w biosyntezie kolagenu (prokolagen przekształca w kolagen właściwy)
  • zwiększa przyswajanie żelaza niehemowego oraz wapnia – [redukuje żelazo(III) do żelaza(II), ponieważ żelazo jest absorbowane w dwunastnicy w postaci zredukowanej Fe(II)]
  • bierze udział w odbudowie tkanek podczas gojenia się ran
  • pomaga w utrzymaniu zdrowych dziąseł
  • obniża poziom glukozy we krwi w hiperglikemii oraz poziom cukru we krwi na czczo u chorych na cukrzycę

Witamina C może skrócić czas trwania choroby, ale jednakowoż nie udowodniono jej bezpośredniego zapobiegania infekcjom.

 

Zapotrzebowanie organizmu na witaminę C

W normalnych warunkach, zdrowy człowiek każdego dnia potrzebuje kwas askorbinowy w ilości:

  • niemowlęta i dzieci do 12 r.ż. – 40-50 mg/doba
  • dzieci od 12 r.ż. do 18 r.ż. – 65-75 mg/doba
  • dorośli – 75-90 mg/doba
  • kobiety w ciąży – 80-85 mg/doba
  • kobiety karmiące piersią – 115-120 mg/doba

Jednak, gdy coś zaczyna się z naszym organizmem dziać (np. dotyka nas przeziębienie, problemy z układem sercowo-naczyniowym, palimy papierosy czy pojawia się anemia) to zapotrzebowanie zdecydowanie wzrasta. O ile? To zależy od schorzenia i wieku.

Przykładowo, w infekcjach i przeziębieniach, dorosłym zaleca się przyjmowanie 500 – 1 000 mg witaminy C dziennie. U dzieci jest bardzo różnie (źródła podają, że w najmłodszej grupie około 100-200 mg/doba).

Witamina C 1000 mg Matka Aptekarka

 

Niedobór witaminy C

Może być spowodowany zaburzeniami wchłaniania w jelicie cienkim, zwiększonym zapotrzebowaniem (np. u osób pracujących fizycznie, palących papierosy i często spożywających alkohol oraz w profilaktyce choroby niedokrwiennej serca u osób przyjmujących na stałe kwas acetylosalicylowy) lub po prostu zbyt niską podażą w diecie (np. podczas restrykcyjnych, źle zbilansowanych diet u osób odchudzających się).

Objawy niedoboru:

  • osłabienie, senność, anemia
  • obniżona odporność
  • bóle mięśniowo-stawowe
  • krwawienie z dziąseł
  • brak apetytu
  • powstawanie siniaków
  • suchość skóry
  • wydłużone gojenie się ran

 

Nadmiar witaminy C

Przedawkowanie witaminy C nie jest łatwe. Po pierwsze nie jest toksyczna. Po drugie nadmiar wydala się z moczem. Jednak systematyczne przyjmowanie dużych ilości (powyżej 1 000 mg/doba) może spowodować powstawanie kamieni w układzie moczowym (z powodu silnego zakwaszenia moczu wytrącają się moczany i cytryniany, co prowadzi do kamicy nerkowej), problemy żołądkowo-jelitowe, wysypki skórne, bóle głowy.

Osoby mające problemy z pracą nerek nie powinny stosować dużych dawek witaminy C w postaci kwasu, tylko estru (witamina C jest buforowana wapniem). Ta forma wita­miny C jest przyjazna dla przewodu pokarmowego i nerek, nawet w większych dawkach.

Solgar witamina C Matka Aptekarka

 

Gdzie występuje witamina C w żywności?

  • w owocach – acerola, dzika róża, czarna porzeczka, truskawki, kiwi, cytrusy, agrest, żurawina, maliny, jagody
  • w warzywach – papryka, natka pietruszki, brukselka, jarmuż, kalarepa, brokuły, ziemniaki, kapusta, kalafior, szpinak, cykoria, rzodkiewka, pomidor
  • w ziołach – rokitnik, ziele pokrzywy, liście lebiodki pospolitej, szczypiorek
  • w orzechach np. włoskich (tylko młodych)
  • w produktach zwierzęcych – wątroba wołowa i wieprzowa, nerki

Witamina C w owocach i warzywach Matka Aptekarka

 

Należy pamiętać o zmiennej ilości witaminy C w wyżej wymienionych produktach, zależnej od warunków gdzie rosną, pory roku, gatunku, odmiany, sposobu przechowywania i przygotowania, obróbki termicznej. W mleku i mięsie zwykle brak kwasu askorbinowego.

 

Preparaty apteczne

W aptece możemy znaleźć wiele produktów dla dzieci i dorosłych, zawierających kwas askorbinowy w postaci syntetycznej, jako ekstrakty z owoców lub soki. W zdecydowanej większości są to suplementy lub wyroby medyczne, najmniej jest leków. 

Występują w postaci:

  • kropelki dla dzieci o stężeniu 100 mg/ml kwasu askorbinowego

Witamina C Matka Aptekarka

 

  • tabletki, kapsułki lub tabletki musujące – 100 mg, 200 mg, 500 mg lub 1000 mg kwasu askorbinowego

Witamina C 500-1000 mg Matka Aptekarka

 

  • syropy, saszetki lub tabletki do ssania, np Sambucol, Zatogrip, Pelafen, PelBez, Sambucus, Rutinacea, Gripovita

Wszystkie preparaty zawierają podobne składy, bazujące głównie na ekstraktach z: owoców i kwiatów bzu czarnego, korzenia pelargonii afrykańskiej jak również owoców aceroli, ziela tymianku, kwiatostanu lipy, ziela werbeny, kwiatu dziewanny, owoców malin czy koszyczków rumianku. 

Pamiętajcie tylko, że nie są to naturalne owoce czy warzywa, tylko preparaty przetworzone, niejednokrotnie z syropem glukozowo-fruktozowym, konserwantami, zagęstnikami, stabilizatorami smaku czy barwnikami.

Sambucol, Sambucus, Zatogrip i Pelafen Matka Aptekarka Gripovita Matka Aptekarka Rutinacea Junior Matka Aptekarka

 

  • soki 100% – np. EkaMedica

EkaMedica soki witamina C Matka Aptekarka

 

  • preparaty multiwitaminowe – każdy preparat tupu Supradyn, Centrum, Solgar Female / Male Multiple będzie zawierał witaminę C w ilości niezbędnej do codziennego funkcjonowania (max 180 mg/doba)

 

Na koniec chciałam tylko przypomnieć, że nic nie zastąpi świeżych owoców i warzyw. Nawet najlepszy i najczyściejszy preparat nie będzie tak dobrze przyswajalny jak witamina C z naturalnych, nieprzetworzonych źródeł.

 

Enjoy!

Ana

 

 

Zobacz też

1 komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *